Phun muỗi, cây xanh phố và đàn ong dú sân thượng

Nuôi ong dú trên sân thượng ở Sài Gòn, cái lo lớn nhất thường không nằm trong thùng mà nằm ngoài ngõ. Hàng cây xanh dọc đường được xử lý sâu, tổ dân phố đi phun muỗi mùa mưa, nhà bên ban công tưới thuốc cho chậu hồng, chậu lan. Đàn ong không phân biệt được chỗ nào sạch chỗ nào không, mà phạm vi kiếm ăn của ong dú lại ngắn, chỉ quanh quẩn mấy trăm mét, nên mấy chuyện tưởng nhỏ ấy cộng lại thành rủi ro thật.

Bài này không bàn chuyện cãi nhau với ai. Phố đông người, chuyện phun muỗi là chuyện sức khoẻ cả khu. Việc của người nuôi là biết trước, che chắn đúng lúc và giữ hoà khí với hàng xóm.

Ba nguồn thuốc quanh một sân thượng

Phun muỗi theo đợt của khu phố

Mùa mưa ở Sài Gòn kéo dài nửa năm, muỗi nhiều, nên các đợt phun khử khuẩn, phun diệt muỗi là chuyện quen thuộc. Máy phun khói hoặc phun sương đi dọc hẻm, hơi thuốc bay lên cao, lọt vào ban công và sân thượng. Đây là nguồn đáng lo nhất vì nó đi thẳng qua cửa tổ chứ không chờ ong bay tới.

Cây xanh đường phố

Hàng cây lớn dọc đường đôi khi được xử lý sâu đục thân, rệp, nấm. Với ong dú, hàng cây này lại là nguồn nhựa làm keo và có khi là nguồn hoa. Ong đi lấy nhựa ngay sau đợt xử lý thì mang về cả thứ mình không mong.

Chậu cảnh nhà bên

Nhỏ nhưng gần. Chậu hoa giấy, chậu lan, chậu hồng của nhà sát vách là chỗ ong ghé nhiều nhất vì nằm ngay đường bay. Người chơi cây hay xịt thuốc trị rệp, nhện đỏ, thậm chí xịt cả lúc hoa đang nở.

Bảng xử lý theo từng tình huống

Đóng cửa tổ tạm thời cho đúng

Đây là kỹ năng người nuôi ong ở phố nên thuộc lòng. Làm sai thì đàn ngộp nóng, hại còn hơn thuốc.

1. Chọn giờ đóng. Chiều tối hoặc sáng thật sớm, khi gần hết quân đã về. Ong dú về tổ khi trời tắt nắng.
2. Nút bằng vật thoáng. Một nhúm lưới mịn hoặc miếng mút thưa nhét vừa ống cửa, đủ chặn ong mà vẫn có chút khí. Không dùng băng keo bít kín.
3. Che nắng. Sân thượng Sài Gòn buổi trưa rất nóng. Thùng đã đóng cửa mà phơi nắng thì nhiệt trong tổ lên nhanh. Kéo tấm che, đặt thùng vào chỗ có bóng.
4. Mở đúng lúc. Đợi đến khi không còn mùi thuốc trong không khí, sau cơn mưa hoặc sau vài giờ thông gió. Thường không nên đóng quá nửa ngày.
5. Quan sát vài ngày. Đếm xác ong trước cửa mỗi sáng. Vài con là bình thường, nhiều con nằm lại không được tha đi là dấu hiệu đáng lo.

Nói chuyện với hàng xóm thế nào cho êm

Ở phố, cái được của người nuôi ong là hàng xóm sát vách. Cái mất cũng là hàng xóm sát vách, nếu để họ nghĩ mình nuôi con gì nguy hiểm. Ong dú không có ngòi đốt, đây là điểm đầu tiên nên nói, nói vui vẻ, nếu được thì mời họ xem tận mắt.

• Xin số điện thoại hoặc vào nhóm tin nhắn của tổ dân phố để biết lịch phun muỗi trước một hôm.
• Nhờ nhà sát vách nhắn một câu trước khi xịt chậu cảnh. Ít ai từ chối nếu được hỏi tử tế.
• Gợi ý nhẹ nhàng giờ xịt chiều tối, vừa đỡ hại ong vừa đỡ cháy lá vì nắng.
• Thu mật thì mang sang biếu một hũ nhỏ. Nói nhiều không bằng một hũ mật chua thanh đặt trên bàn nước.

Muốn hiểu thêm chuyện sống chung trong phố, xem thêm các bài ở mục An toàn & hàng xóm.

Trồng thêm nguồn sạch ngay trên sân thượng

Không kiểm soát được cả con hẻm thì kiểm soát cái mình có. Mấy chậu hoa nhỏ, nở rải rác quanh năm, không phun thuốc, đặt gần thùng ong sẽ giữ một phần đường bay của đàn trong vùng sạch. Rau thơm để ra hoa, cúc, hoa mười giờ, một chậu chanh là những thứ dễ trồng ở phố. Đặt kèm một khay nước sạch có sỏi để ong đậu uống, khỏi phải đi uống nước đọng ngoài hẻm. Danh sách cây hợp với sân thượng có ở mục Cây trồng cho ong đô thị.

Khi muốn bắt đầu hoặc nuôi lại đàn

Nếu đàn đã suy vì một đợt thuốc, đừng vội gom tổ hoang ngoài đường về thế. Tổ hoang thường yếu và việc bắt tổ ngoài tự nhiên làm hại quần thể ong. Cách bền hơn là nhận tổ giống đã tách đàn ổn định từ trại có nghề. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống cho người nuôi phố, cùng mật ong dú, hộp quà mật và mấy món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Người mới ở phố muốn tự tay xem một trại thật vận hành ra sao thì có thể đăng ký tour học thực hành tại trại trước khi đặt thùng lên sân thượng.

Câu hỏi thường gặp