Ban công chật có nên giữ tổ ong dú yếu? – Sài Gòn

Người nuôi ong dú ở Sài Gòn hiếm ai có cả mảnh vườn. Phần lớn chỉ có một góc ban công, một khoảng sân thượng hay bậu cửa sổ nhìn ra hẻm. Chỗ chỉ vừa một, hai thùng. Vậy nên khi một thùng bắt đầu thưa ong, phản xạ đầu tiên là muốn dẹp đi, mua tổ khác về thay cho nhanh.

Khoan làm vậy. Ở thành phố, một tổ yếu gần như luôn đang nói với người nuôi một điều về chính cái chỗ đặt đó. Mua tổ mới về đặt đúng chỗ cũ, nhiều khả năng vài tháng sau lại gặp đúng cảnh cũ. Giữ lại tổ yếu, tìm ra lý do, rồi sửa chỗ, mới là cách tiết kiệm nhất.

Những thứ làm ong yếu đi mà ở quê không có

Ong dú ở quê có tán cây, mặt đất ẩm, khoảng trống rộng. Ở nhà phố Sài Gòn, cái thùng phải chịu nhiều thứ mà người mới hay bỏ qua:

• Mái tôn và tường bê tông hấp nhiệt. Mùa khô, từ trưa tới chiều, sân thượng nóng hơn hẳn ngoài đường. Thùng đặt sát mái tôn là thùng đang bị nướng.
• Cục nóng máy lạnh. Đặt thùng gần dàn nóng, hơi nóng thổi thẳng vào cửa tổ cả ngày lẫn đêm.
• Gió lùa giữa hai dãy nhà. Ong nhỏ, bay về gặp gió mạnh ngay miệng hẻm là mất sức.
• Ít cây có hoa trong tầm bay. Nhà nào cũng trồng cây cảnh lá, ít cây ra hoa quanh năm, nên đàn thiếu phấn.
• Mưa hắt chiều. Mùa mưa Sài Gòn hay mưa rào buổi chiều, nước hắt thẳng vào thùng không có mái.

Ba câu hỏi để tự kiểm trước khi bỏ tổ

Thùng có nóng tay lúc hai giờ chiều không?

Đặt bàn tay lên nóc và vách thùng vào giờ nắng nhất. Nếu thấy nóng rát thì gần như chắc chắn đó là lý do. Chưa cần nghĩ tới chuyện đàn xấu.

Trong vòng vài trăm mét có cây đang ra hoa không?

Ong dú không bay xa như ong mật. Đi bộ một vòng quanh khu phố, nhìn công viên, hàng cây, sân chùa, bờ kênh. Nếu gần như không có gì nở thì đàn nào đặt ở đây cũng sẽ chật vật.

Thùng yếu từ hôm mang về hay mới yếu gần đây?

Yếu ngay từ đầu thường do tổ bị chở đi nắng, xóc, hoặc tách chưa đủ quân. Yếu dần sau vài tháng thì nghiêng về chỗ đặt hoặc mùa.

Đổi chỗ khi nhà chỉ có một góc

Không phải đổi xa mới có tác dụng. Với nhà phố, có mấy cách xoay xở trong chính khoảng chật đó:

Đổi xong thì ghi lại ngày, và để yên ít nhất một mùa. Muốn xem các kiểu bố trí đã thử ở nhà phố, đọc thêm chuyên mục Ban công & nhà phố.

Trồng thêm cho ong thay vì mua thêm ong

Một tổ yếu trên ban công nhiều khi chỉ cần thêm hoa. Mấy chậu cây ra hoa nhỏ, nở rải rác quanh năm, đặt ngay bên cạnh thùng, giúp đàn có nguồn ăn gần mà không phải bay qua đường lớn. Hàng xóm có giàn hoa, sân trường có hàng cây, cũng là nguồn cho ong mình. Danh sách cây dễ trồng trong chậu cho ong có ở chuyên mục Cây trồng cho ong đô thị.

Lưu ý: cây trong chậu ở gần thùng không được phun thuốc trừ sâu. Ong dú rất nhạy với hoá chất.

Khi đàn thật sự không giữ được nữa

Nếu đã sửa chỗ, đã chờ, mà đàn vẫn cạn dần và không còn thấy ong non, nhiều khả năng đàn đã mất chúa. Ở thành phố, đừng để thùng gần trống đứng mãi trên ban công: kiến, gián, thằn lằn sẽ kéo tới. Nên đóng cửa tổ buổi tối, mang tới người nuôi quen hoặc trại để ghép phần ong còn lại vào đàn khác.

Lần mua tổ kế tiếp, hãy nói rõ cho người bán chỗ mình định đặt: tầng mấy, hướng nào, có mái hay không. Một tổ giống đã ổn định và một lời khuyên đúng về chỗ đặt đáng giá hơn mọi mẹo cứu đàn. Trại Ong Quý ở Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Nếu muốn tìm người nuôi gần nhà để trao đổi tổ, có thể xem trên chợ mua bán tổ và mật giữa người nuôi.

Câu hỏi thường gặp