Chở tổ ong dú từ ngoại thành về nhà ở Sài Gòn

Đa số người ở Sài Gòn mua tổ ong dú từ các vườn ở Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh hay xa hơn là Tây Ninh, Long An. Quãng đường không dài, nhưng nó đi qua đúng những thứ ong dú ngại nhất: nắng hắt từ mặt đường nhựa, kẹt xe đứng yên giữa trưa, ổ gà, gờ giảm tốc, rồi cuối cùng là thang máy chung cư hoặc cầu thang hẹp lên sân thượng.

Bài này đi đúng theo hành trình đó, từ lúc hẹn giờ với người bán cho tới khi tổ nằm yên trên ban công nhà phố. Mỗi chặng có một việc cần làm, bỏ chặng nào là đàn trả giá ở chặng đó.

Chọn giờ nhận tổ theo nhịp thành phố

Ở quê người ta chỉ cần né trưa nắng. Ở Sài Gòn còn phải né kẹt xe. Một chiếc xe máy đứng yên trên đường Cộng Hòa lúc năm giờ chiều thì không có gió lùa, hơi nóng từ mặt đường và ống pô xe bên cạnh bốc thẳng lên tổ. Ong dú không chịu được kiểu nóng hầm đó.

Hai khung giờ hợp lý nhất là sau bảy giờ tối, khi ong đã về tổ đủ và đường bớt nghẹt, hoặc rạng sáng trước sáu giờ. Hãy nói trước với người bán để họ bịt cửa tổ đúng lúc trời tối hẳn. Bịt sớm khi còn nắng là để lại bên ngoài một phần ong thợ đang đi kiếm ăn, đàn về tới nhà đã hụt quân.

Mùa mưa thì thêm một điều: tránh lúc mây đen kéo tới. Mưa rào Sài Gòn đến nhanh, tổ ướt trên xe máy là nước thấm vào khe, ẩm bên trong đúng lúc đàn đang bị xáo trộn.

Đóng gói cho một chuyến xe máy

Phần lớn người nuôi ở phố chở tổ bằng xe máy, nên cần đóng gói cho hợp phương tiện này.

1. Bịt cửa tổ thoáng. Một miếng lưới mùng chồng hai lớp hoặc một nhúm bông gòn nhét lỏng là đủ. Ong dú cần thở, thùng kín hoàn toàn còn nguy hiểm hơn rung lắc.
2. Buộc nắp chắc. Dùng dây thun to hoặc dây dù quấn chéo hai vòng, để nắp không xê dịch khi qua gờ giảm tốc.
3. Bọc ngoài bằng khăn ẩm, không trùm kín. Khăn hơi ẩm vắt ráo phủ lên mặt nắp giúp hạ nhiệt khi phải dừng đèn đỏ lâu, nhưng chừa các mặt bên cho gió lùa.
4. Đặt vào thùng xốp hở nắp hoặc giỏ nhựa lót khăn dưới đáy. Thùng xốp đậy kín là cái lò, chỉ dùng khi để hở hẳn nắp.

Tổ nên nằm ở sàn để chân xe tay ga hoặc ôm phía trước người ngồi sau. Đừng treo vào móc xe: tổ lắc qua lại theo nhịp xe, bọng mật bên trong va vào vách thùng.

Trên đường: những đoạn hay làm hỏng đàn

Quãng Củ Chi về trung tâm thường dưới hai giờ nếu đi đúng giờ vắng. Nếu đi lâu hơn, cứ mỗi ba mươi đến bốn mươi phút dừng chỗ râm một lát, nghe thử tiếng ong. Tiếng rì đều là ổn; tiếng rít gắt và nóng tay khi sờ vào thùng là đàn đang quá nhiệt.

Chặng cuối: thang máy, cầu thang và ban công

Đây là đoạn người ở chung cư hay quên. Thang máy đông người, cửa đóng mở liên tục, ai đó đụng vào thùng là ong bên trong bị xốc. Hãy ôm tổ thẳng đứng sát người, đứng vào góc trong cùng. Nếu tòa nhà có quy định riêng về vật nuôi, hỏi ban quản lý trước khi chở về, tránh chuyện khó xử với hàng xóm. Bài về an toàn và hàng xóm có thêm cách nói chuyện cho êm.

Nhà phố có cầu thang hẹp thì đi chậm, đừng xoay ngang thùng ở chiếu nghỉ. Ong dú xây bọng mật và tầng ấu trùng theo một chiều, lật nghiêng là bọng dễ vỡ.

Chỗ đặt nên chọn từ trước khi đi mua, không phải lúc ôm tổ lên mới loay hoay. Ban công hướng đông có nắng sáng, tránh nắng chiều hắt tường; sân thượng thì cần mái che hoặc giàn cây. Xem thêm gợi ý ở chuyên mục ban công và nhà phố.

Bảy ngày đầu ở nhà mới

Đặt tổ lên chỗ cố định rồi gỡ lưới bịt cửa ngay đêm đó. Sáng hôm sau ong sẽ bay vòng vòng trước cửa để ghi nhớ khung cảnh mới: lan can, bức tường đối diện, chậu cây. Đừng dời tổ đi chỗ khác dù chỉ nửa mét, ong quay về chỗ cũ sẽ lạc.

• Không mở nắp xem bên trong trong bảy ngày đầu.
• Không đặt chén nước đường hay mật cạnh tổ, dễ dụ kiến và ong lạ.
• Không tưới cây sát cửa tổ làm ướt lối ra vào.
• Ghi lại ngày nhận tổ, ngày thấy ong mang phấn về đầu tiên.

Dấu hiệu tốt là sau hai ba ngày đã thấy ong về với hai chân sau dính phấn vàng hoặc cam. Ở phố có hoa mười giờ, hoa giấy, cây ăn trái trong hẻm, ong vẫn tìm được nguồn ăn nếu quanh nhà có chút cây xanh.

Nếu muốn bớt một chặng đường

Người mới ở thành phố thường được khuyên mua tổ ở nơi có thể tự đến xem tận mắt, nghe người bán giải thích cách bịt cửa và chở về. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi và tách đàn ong dú, ngoài tổ giống còn có mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; có thể xem các dòng hàng tại ongquy.com và hỏi kỹ cách nhận tổ trước khi đi. Ai muốn tận tay học bịt cửa tổ, đóng gói một lần trước khi tự làm có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp