Ở Sài Gòn, một thùng ong dú đặt trên sân thượng không chết vì thiếu hoa vào tháng Bảy. Mùa mưa cây cối quanh xóm trổ đủ thứ, ong tự đi kiếm được. Cái khó rơi vào quãng giữa mùa khô, khi nắng hắt từ mặt bê tông, cây kiểng nhà hàng xóm bị cắt tỉa, bồn hoa công viên tưới thưa đi. Đúng lúc đó, mấy chậu hoa ngay cạnh thùng mới là thứ giữ đàn sung.
Bài này không bàn chuyện làm vườn lớn. Sân thượng nhà phố chỉ có vài mét vuông, chậu nặng thì sợ sàn, tưới nhiều thì thấm. Cho nên câu hỏi đúng là: với chừng ấy chậu, trồng gì để tháng nào cũng có vài thứ đang nở.
Đất trong chậu nóng lên nhanh. Trưa mùa khô, mặt sàn bê tông hầm đến mức chậu nhựa mỏng làm rễ non chết dần, cây không chết hẳn mà cứ èo uột, ra hoa lèo tèo. Ong dú thì không bay xa như ong mật, nên chậu hoa èo uột ngay cạnh thùng gần như vô dụng.
Ba thứ cần sửa trước khi nghĩ tới chọn cây:
Muốn biết thêm về chuyện đặt thùng, chống nắng và chọn hướng, xem các bài trong mục Nuôi trên sân thượng.
Húng quế, tía tô, kinh giới, rau mùi, thì là. Cách dùng đơn giản: hái lá ăn bình thường, nhưng chừa lại một nửa số chậu cho trổ bông. Bông húng quế nở dài ngày, hoa nhỏ li ti, ong dú ghé rất đều. Gieo nối đợt cách nhau vài tuần thì lúc nào cũng có chậu đang bông.
Hoa mười giờ chịu nắng gắt, nở theo buổi sáng, hợp với sân thượng hướng đông. Cúc dại, xuyến chi mọc dễ, hoa nở quanh năm; nhiều nhà thấy lấn chậu thì nhổ, nhưng để một chậu riêng là có nguồn hoa không tốn công.
Ti-gôn là lựa chọn quen thuộc của người nuôi ong ở phố: leo nhanh, chịu nóng, hoa hồng nhạt thành chùm dài nở rộ cả mùa khô. Giàn ti-gôn kéo ngang phía tây còn che nắng chiều cho thùng. Chỉ cần nhớ cắt tỉa để dây không bò tới kệ đặt thùng.
Chanh, ớt, khế, ổi lùn trong chậu cỡ lớn cho hoa rải rác nhiều tháng. Không phải nguồn chính, nhưng là nguồn giữ chỗ khi các chậu khác tàn.
Lịch dưới đây là khung tham khảo, mỗi nhà một hướng nắng nên sẽ xê dịch. Cách dùng: đếm xem tháng nào cột «đang nở» chỉ còn một hai thứ, đó là chỗ phải gieo thêm.
| Quãng | Chậu nên đang nở | Việc cần làm |
|---|---|---|
| Đầu mùa khô | Ti-gôn, húng quế đợt một, mười giờ | Gieo đợt rau gia vị kế tiếp |
| Giữa mùa khô | Ti-gôn, tía tô, kinh giới, xuyến chi | Phủ gốc dày, tưới sáng sớm |
| Cuối mùa khô | Húng quế đợt hai, chanh, ớt | Tỉa giàn, kiểm tra kiến theo dây |
| Mùa mưa | Rau mùi, thì là, cây quanh xóm tự nở | Bớt tưới, cho chậu thoát nước tốt |
Kiến là kẻ thù số một của ong dú trên sân thượng, và chúng thích đi theo đường ống nước, dây điện, cành lá chạm nhau. Chậu hoa đặt sát kệ thùng là tự bắc cầu cho kiến.
Chuyện hàng xóm phàn nàn, chậu hoa rơi lá xuống sân nhà bên, có bài riêng ở mục An toàn & hàng xóm.
Nói cho công bằng: vài chục chậu không nuôi nổi một đàn. Ong dú vẫn đi kiếm ở cây sao, cây bàng, hàng rào bông giấy, vườn rau nhà bên. Vai trò của sân thượng là lấp khe, là giữ cho ong khỏi phải bay xa giữa trưa nắng, và là chỗ để người nuôi ngồi nhìn ong ra vào mà biết đàn đang khoẻ hay yếu. Hiểu đúng vai trò đó thì không thất vọng, cũng không bỏ tiền mua cây đắt về trồng.
Người ở thành phố thường bắt đầu từ một tổ giống. Tổ nên chọn đàn đã quen nuôi thùng, có ong ra vào đều, cửa tổ sạch. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; xem tại ongquy.com. Muốn tận mắt xem cách đặt thùng, tách đàn trước khi mua thì có thể đăng ký tour học thực hành tại trại, đi một buổi là hiểu nhiều hơn đọc cả tuần.
Một giàn ti-gôn và vài chậu rau gia vị để trổ bông. Hai nhóm này rẻ, chịu nóng, ra hoa lâu và phủ được phần lớn mùa khô.
Ít. Hoa to ống sâu ong dú khó lấy mật; chúng có thể ghé lấy phấn nhưng không bằng một chậu hoa li ti nở dày.
Trồng cây là để giảm phải cho ăn. Nếu đàn yếu giữa mùa khô thì vẫn có thể hỗ trợ, nhưng nên coi đó là chữa cháy chứ không phải cách nuôi lâu dài.
Không nên. Sâu rệp bắt tay, xịt nước mạnh hoặc bỏ chậu bị nặng. Thuốc trừ sâu cạnh thùng có thể làm hại cả đàn.
Đủ gần để ong thấy ngay khi ra cửa tổ, nhưng không chạm kệ. Cách một sải tay trở lên và không có dây lá nối sang là được.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Mùa nắng ở Sài Gòn, ong dú trên sân thượng thường kiệt sức nhanh hơn những vùng khác vì không gian chật, nhiệt độ cao và nguồn hoa hạn chế. Mình chia
Gió lùa giữa các tòa nhà là nguy hiểm thường bị bỏ qua ở sân thượng đô thị. Mình chia sẻ cách nhận biết đàn ong dú bị ảnh hưởng từ gió và giải pháp bả
Trên sân thượng Sài Gòn, thiếu nước là nguy hiểm âm thầm khiến ong dú suy yếu hoặc bỏ tổ. Người nuôi cần nhận biết dấu hiệu sớm và cấp nước đúng cách
Trên sân thượng Sài Gòn, nắng hắt từ tường bê tông làm tổ ong dú nóng quá 40°C, đàn suy yếu hoặc bỏ đi. Người nuôi cần che phủ thông minh: không quá k
Sân thượng Sài Gòn bóng quá dày từ tường nhà, cây quanh năm, hoặc che nắng không hợp lý khiến ong dú kiếm ăn kém, đàn suy yếu. Người nuôi cần nhận biế
Mùa nắng trên sân thượng Sài Gòn, ong dú dễ gặp tình trạng thiếu thức ăn vì hoa khan hiếm. Người nuôi cần nhận biết sớm dấu hiệu stress và bổ sung đún
Trại ong dú tại Sài Gòn, nuôi trong môi trường đô thị: sân thượng, ban công, sân sau nhà phố. Không gian chật, nhiều bê tông, nắng gắt hắt từ tường, ít cây xanh, nguồn hoa chủ yếu từ cây cảnh, hoa ban công và công viên. Thách thức riêng: nhiệt độ mặt sân thượng, gió lùa giữa các toà nhà, hàng xóm gần, và bán kính kiếm ăn hẹp trong đô thị.