Nhiều người ở Sài Gòn có người nhà dưới quê đang nuôi vài thùng ong dú trong vườn, rồi một ngày xin một tổ mang lên thành phố đặt trên sân thượng. Câu hỏi đầu tiên luôn là: con ong quen cây trái, bóng mát, đất ẩm dưới quê thì lên tấm sàn bê tông giữa phố có sống nổi không.
Câu trả lời ngắn: sống được, vì ong dú miền Nam vốn quen cái nóng và mùa mưa nắng y như Sài Gòn. Cái khác không nằm ở khí hậu vùng mà nằm ở vi khí hậu của sân thượng — nắng dội từ mái, gió lùa giữa các toà nhà, và vòng hoa thưa hơn hẳn vườn quê. Đàn chết thường vì người nuôi đặt sai chỗ trong tuần đầu, không phải vì ong không hợp phố.
Dưới quê, thùng ong thường treo dưới tán cây ăn trái, đất bên dưới giữ ẩm, buổi trưa có bóng râm tự nhiên. Trên sân thượng, mọi thứ ngược lại: nền bê tông hấp nắng cả ngày, đến chiều vẫn còn toả nhiệt, tường xung quanh hắt nắng vào thêm. Không khí khô hơn, gió có lúc giật mạnh khi đi qua khe giữa hai nhà cao.
| Yếu tố | Vườn quê | Sân thượng Sài Gòn | Việc cần làm |
|---|---|---|---|
| Bóng mát | Tán cây che tự nhiên | Gần như không có | Làm mái che, đặt sát tường hướng đông |
| Nhiệt dưới chân thùng | Đất mát | Sàn bê tông nóng | Kê thùng lên giá, lót tấm gỗ cách nhiệt |
| Gió | Dịu, bị cây cản | Lùa mạnh, đổi hướng | Chắn một phía, buộc chặt thùng |
| Nguồn hoa | Cây trái, cỏ dại quanh nhà | Thưa, rải rác | Trồng thêm chậu hoa, xem cây xanh quanh khu |
| Nước | Mương, đất ẩm | Hầu như không | Đặt đĩa nước nông có sỏi |
Đừng để tổ về rồi mới đi tìm chỗ. Đứng trên sân thượng một ngày nắng, xem bóng đổ lúc ba bốn giờ chiều nằm ở đâu — chỗ đó mới là chỗ đặt thùng. Nắng sáng không đáng lo, nắng chiều hắt vào thành thùng mới làm tổ nóng rực.
Chi tiết về vị trí và mái che có ở chuyên mục Nuôi trên sân thượng.
Đóng cửa tổ vào buổi tối khi ong đã về hết. Thùng để nằm đúng chiều như khi đặt ở vườn, chèn chắc trong xe để không xóc. Cốp xe máy hay cốp ô tô để dưới nắng là cái bẫy nhiệt — nếu đi ban ngày thì để thùng ở chỗ có người ngồi, có gió. Đường từ miền Tây hay Đông Nam Bộ lên Sài Gòn thường chỉ vài tiếng, ong chịu được nếu tổ không bị nóng và không bị lắc mạnh.
Lên tới nơi, đặt thùng vào chỗ đã chuẩn bị, để yên một lúc cho đàn lắng rồi mới mở cửa tổ. Lý tưởng là mở vào sáng sớm hôm sau, khi trời mát và ong có cả ngày để bay định hướng.
Ong mới mở cửa sẽ bay vòng vòng trước cửa tổ để ghi nhớ vị trí mới. Thấy ong lượn quanh nhiều mà ít mang phấn về là bình thường. Cần quan sát mấy dấu hiệu sau:
Trong tuần này đừng mở nắp xem, đừng gõ thùng. Mỗi lần mở là tổ mất nhiệt, mất mùi quen và đàn phải dồn sức sửa lại.
Nhiều người lo sân thượng không có hoa, nhưng ong dú bay được một khoảng quanh tổ. Trong bán kính đó ở Sài Gòn thường có cây xanh đường phố, công viên nhỏ, vườn nhà hàng xóm, chậu kiểng trên ban công. Thử đi một vòng quanh khu, để ý những cây hay ra hoa nhỏ quanh năm. Trên chính sân thượng có thể trồng thêm vài chậu hoa mười giờ, cúc dại, rau thơm để ra hoa, cây ăn trái chậu như chanh, ổi. Chuyên mục Cây trồng cho ong đô thị có danh sách cây dễ trồng trong chậu.
Mùa mưa ở Sài Gòn ong ra ít hơn, dựa vào mật dự trữ trong tổ. Vì vậy tổ mang lên nên là tổ có mật và phấn dự trữ, đừng mang tổ vừa bị thu cạn.
Không phải ai cũng có sẵn một tổ để xin. Khi mua tổ giống, nên chọn nơi nuôi ở vùng khí hậu gần với Sài Gòn, có người dặn cách đóng tổ, cách đặt và theo dõi sau khi nhận. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh cách Sài Gòn không xa, khí hậu gần như nhau, có tổ ong dú giống, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật — có thể hỏi trước về loại tổ hợp với sân thượng. Muốn tự tay xem một thùng ong dú được đặt, được mở ra sao trước khi nuôi thì có thể đi một buổi tham quan và học thực hành tại trại.
Không. Ong dú không có ngòi đốt. Khi bị phá tổ chúng có thể bu vào tóc hoặc cắn nhẹ, nhưng không đốt như ong mật.
Vẫn nuôi được nếu quanh khu nhà có cây xanh, công viên, vườn hàng xóm. Nên trồng thêm vài chậu hoa và đặt nước cho ong.
Để đàn lắng lại rồi mở vào sáng sớm hôm sau là tốt nhất, khi trời mát và ong có cả ngày để định hướng chỗ mới.
Có thể, nếu thùng đặt sát mái. Cần chừa khoảng trống thông gió giữa mái và thùng, và tránh nơi mái tôn hấp nắng chiều.
Mật ong dú chua thanh, nhiều nước, nên đựng hũ thuỷ tinh kín và giữ trong ngăn mát tủ lạnh.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Mùa nắng ở Sài Gòn, ong dú trên sân thượng thường kiệt sức nhanh hơn những vùng khác vì không gian chật, nhiệt độ cao và nguồn hoa hạn chế. Mình chia
Gió lùa giữa các tòa nhà là nguy hiểm thường bị bỏ qua ở sân thượng đô thị. Mình chia sẻ cách nhận biết đàn ong dú bị ảnh hưởng từ gió và giải pháp bả
Trên sân thượng Sài Gòn, thiếu nước là nguy hiểm âm thầm khiến ong dú suy yếu hoặc bỏ tổ. Người nuôi cần nhận biết dấu hiệu sớm và cấp nước đúng cách
Trên sân thượng Sài Gòn, nắng hắt từ tường bê tông làm tổ ong dú nóng quá 40°C, đàn suy yếu hoặc bỏ đi. Người nuôi cần che phủ thông minh: không quá k
Sân thượng Sài Gòn bóng quá dày từ tường nhà, cây quanh năm, hoặc che nắng không hợp lý khiến ong dú kiếm ăn kém, đàn suy yếu. Người nuôi cần nhận biế
Mùa nắng trên sân thượng Sài Gòn, ong dú dễ gặp tình trạng thiếu thức ăn vì hoa khan hiếm. Người nuôi cần nhận biết sớm dấu hiệu stress và bổ sung đún
Trại ong dú tại Sài Gòn, nuôi trong môi trường đô thị: sân thượng, ban công, sân sau nhà phố. Không gian chật, nhiều bê tông, nắng gắt hắt từ tường, ít cây xanh, nguồn hoa chủ yếu từ cây cảnh, hoa ban công và công viên. Thách thức riêng: nhiệt độ mặt sân thượng, gió lùa giữa các toà nhà, hàng xóm gần, và bán kính kiếm ăn hẹp trong đô thị.