Nuôi ong dú ở Sài Gòn: cách nghĩ đổi nhiều nhất

Người ở phố mới đặt thùng ong dú đầu tiên lên ban công thường mang theo cả một danh sách lo lắng: hàng xóm có phàn nàn không, con nhỏ có bị đốt không, giữa phố toàn bê tông thì ong lấy đâu ra hoa. Vài mùa trôi qua, phần lớn những nỗi lo đó tự tan. Thứ thay đổi nhiều nhất lại nằm ở chỗ không ai ngờ: cách nhìn chính căn nhà và con phố mình đang sống.

Bài này dành cho người mới nuôi ong dú ở Sài Gòn, ghi lại những lối nghĩ hay gặp lúc đầu và những gì thực tế dạy lại, kèm việc làm được ngay trên ban công hay sân thượng.

Từ sợ phiền hàng xóm sang chủ động kể cho hàng xóm

Lúc đầu, nhiều người giấu thùng ong sau chậu cây, mong không ai để ý. Cách này hay phản tác dụng: một ngày ai đó thấy đàn ong bay ra vào, tưởng là ong mật có ngòi, thế là chuyện nhỏ thành to.

Cách làm về sau thường ngược lại. Ong dú là loài ong không có ngòi đốt, khi bị quấy nhiều lắm là bám tóc, chui vào tai cho khó chịu. Nói trước cho nhà bên một câu, mời họ ngó qua miệng tổ, đa số sẽ tò mò hơn là khó chịu. Vài việc nên làm ngay:

• Đặt cửa tổ quay ra khoảng trống, không quay thẳng vào lối đi chung hay cửa sổ nhà bên.
• Kê thùng chắc, buộc dây chống đổ, nhất là khi có gió giông chiều mùa mưa.
• Giữ khu đặt thùng sạch, không để sáp vụn, mật rơi thu hút kiến và ruồi.

Những chuyện an toàn với nhà bên được gom lại ở mục An toàn & hàng xóm.

Từ lo thiếu hoa sang lo thiếu bóng mát

Người mới hay nghĩ phố toàn nhà cao tầng thì ong đói. Đứng quan sát vài buổi sáng sẽ thấy khác: cây dọc đường, hoa trong công viên, giàn hoa giấy, chậu cây cảnh khắp các con hẻm. Ong dú bay không xa, nhưng một khu phố có nhiều nhà trồng cây là đủ cho vài tổ nhỏ.

Cái làm đàn yếu ở Sài Gòn thường là nhiệt. Mái tôn hắt nóng, tường hướng tây hấp nắng buổi chiều, thùng gỗ mỏng đặt trên sàn bê tông đến trưa nóng ran. Ong phải dồn sức quạt mát thay vì đi kiếm ăn.

Muốn chọn cây cho ban công, xem thêm mục Cây trồng cho ong đô thị.

Từ muốn làm gì đó sang tập đứng nhìn

Người mới có ong thường sáng nào cũng ra ngó, thấy cửa tổ thưa thì lo, muốn mở nắp xem bên trong. Ở phố, mỗi lần mở thùng là một lần gió nóng và bụi lùa vào, phần ong giữ nhiệt trong tổ bị phá vỡ.

Dần dần, thói quen chuyển sang quan sát từ ngoài. Đứng một phút trước cửa tổ vào buổi sáng: ong ra vào đều, có con mang phấn vàng ở chân, miệng tổ sạch là đàn ổn. Nếu thấy ít ong bay mà trời không mưa, kiểm tra trước những thứ bên ngoài: thùng có bị nắng chiếu không, kiến có bò lên chân kệ không.

Mùa khô, thường từ khoảng tháng 2 đến tháng 4, là quãng đàn ở phố hay chững lại vì nóng và ít hoa. Đây là lúc dễ nóng ruột nhất, cũng là lúc việc đúng nhất thường chỉ là che thêm bóng mát rồi để đàn tự xoay xở.

Từ đếm tổ sang chăm cho kỹ vài tổ

Ban công hay sân thượng nhà phố có giới hạn. Người mới hay muốn tách thêm tổ thật nhanh để có nhiều thùng. Kết quả thường là mấy tổ mỏng cùng yếu, gặp mùa nóng là rã.

Cách nghĩ về sau thường gọn hơn: chỉ nuôi số tổ mà chỗ mát trên ban công chứa được. Tách đàn chỉ khi tổ mẹ đã đông, đầy bánh tổ và có dư mật, phấn, và nên làm vào mùa mưa khi hoa nhiều hơn. Hai ba thùng khỏe trên ban công đáng giá hơn sáu bảy thùng lay lắt.

1. Đếm chỗ râm mát thật sự có trên ban công vào buổi chiều.
2. Mỗi chỗ đặt một thùng, chừa khoảng cách để cửa tổ không chụm vào nhau.
3. Ghi lại ngày tách, ngày thu mật, những hôm đàn yếu để mùa sau so lại.

Kinh nghiệm bố trí trên sân thượng có ở mục Nuôi trên sân thượng.

Từ mong nhiều mật sang quý từng hũ nhỏ

Mật ong dú vốn ít, ở phố càng ít. Người mới hay háo hức thu sớm, thấy bầu mật đầy là lấy hết. Đàn mất phần dự trữ, mùa khô tới là yếu hẳn.

Về sau, nhiều người chỉ lấy phần bầu mật dư ở rìa, chừa lại phần gần ổ trứng. Mật ong dú có vị chua thanh, loãng hơn mật ong thường và nhiều nước, nên lọc sạch xong cho vào hũ thủy tinh, cất ngăn mát tủ lạnh để giữ hương vị. Hũ mật nhỏ từ chính ban công nhà mình thường trở thành món quà để biếu hàng xóm, và đó lại là cách giữ hòa khí tốt nhất.

Khi muốn có thêm tổ hay thêm mật

Người ở phố không có tổ ong mồi trong vườn, nên tổ giống thường phải mua từ trại nuôi. Nên chọn tổ đã nuôi trong thùng, được tách từ đàn khỏe, không mua tổ bắt từ rừng vì vừa phá tự nhiên vừa khó sống khi về phố. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống nuôi sẵn, mật ong dú, các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, tiện cho người ở Sài Gòn vừa bắt đầu hoặc muốn có mật khi đàn nhà mình chưa đủ. Nếu muốn tận mắt xem một trại ong vận hành trước khi mang thùng về ban công, có thể đăng ký tour tham quan và học thực hành.

Câu hỏi thường gặp