Giông chiều Sài Gòn: giữ thùng ong dú trên sân thượng

Mùa mưa ở Sài Gòn có một kiểu thời tiết rất riêng: buổi sáng nắng chang chang, tới ba bốn giờ chiều trời tối sầm, gió giật một hồi rồi đổ mưa như trút, chừng một tiếng sau lại tạnh ráo. Ở dưới đất, cơn giông đó chỉ làm ướt sân. Ở trên sân thượng tầng bốn, tầng năm, nó là cú đẩy ngang đủ sức lật một thùng ong đặt hớ hênh trên hai viên gạch.

Người nuôi ong dú trên cao ở thành phố thường lo nắng hơn lo gió, vì nắng thì ngày nào cũng thấy. Nhưng đàn mất đột ngột thường là sau một buổi chiều giông. Bài này gom lại những việc nên làm theo đúng nhịp của thời tiết Sài Gòn: chuẩn bị trước mùa, phản ứng trong vòng một tiếng trước cơn giông, và kiểm lại sau khi trời tạnh.

Vì sao sân thượng chịu giông khác hẳn ngoài vườn

Ngoài vườn, cây cối, hàng rào và nhà hàng xóm bẻ bớt sức gió. Trên mái nhà phố thì gió đi thẳng, lại hay bị dồn qua khe giữa hai dãy nhà nên có chỗ giật mạnh bất thường. Một thùng ong dú nặng vài ký, mặt hông phẳng như cánh buồm nhỏ, chỉ cần một cú giật là trượt khỏi gạch kê.

Chuyện thứ hai là mặt sàn. Sàn bê tông, sàn lát gạch men trưa nắng nóng hừng hực, rồi chiều giông lại thành vũng nước nếu ống thoát bị lá cây hay túi ni-lông bít. Thùng đặt sát sàn chịu cả hai: trưa bị hấp từ dưới lên, chiều bị nước tạt và ngấm vào đáy.

Chuyện thứ ba ít ai để ý: chậu cây, thùng xốp trồng rau, tấm tôn che tạm trên sân thượng đều có thể bay. Một chậu nhựa rỗng lăn tới đập vào chân giá cũng đủ làm thùng chao.

Chuẩn bị trước khi vào mùa mưa

Ở Sài Gòn, mùa mưa thường bắt đầu khoảng tháng năm và kéo tới tháng mười một. Chuẩn bị nên xong trước những cơn giông đầu mùa, vì đó thường là những cơn gió dữ nhất.

1. Giá kê có chân rộng. Dùng giá sắt hoặc khối gạch xây có mặt đế rộng hơn đáy thùng. Chiều cao vừa đủ để gầm thoáng và nước không tạt được vào đáy.
2. Buộc vào vật cố định. Dây đai hoặc dây rút buộc thùng vào giá, rồi buộc giá vào lan can, cột hoặc móc bắt vít vào tường. Thùng đặt lên mà không buộc thì không tính là chắc.
3. Mái che bắt chặt. Tấm che nên rộng hơn nắp thùng mỗi bên một gang tay, có độ nghiêng để nước chảy ra xa cửa tổ. Tránh tấm tôn mỏng buộc hờ, vì chính nó dễ bay nhất.
4. Thông ống thoát nước sân thượng. Lá khô, cát, túi ni-lông dồn về lỗ thoát là chuyện quen. Dọn một lần trước mùa và sau mỗi cơn giông lớn.
5. Dọn vật dễ bay quanh khu đặt tổ. Chậu rỗng, thùng xốp, tấm bạt, dù che nắng: cất hoặc chằng lại.

Nhà nào đặt thùng ở ban công nhà phố thì nguyên tắc giống vậy, chỉ khác là ban công hẹp nên nên buộc thùng vào khung lan can và quay cửa tổ ra phía ít gió tạt.

Khi trời bắt đầu chuyển giông

Dấu hiệu dễ thấy: trời tối nhanh, gió đổi hướng và mát lạnh đột ngột, ong dú bay về tổ dồn dập hơn bình thường. Từ lúc đó tới khi mưa xuống thường có một khoảng ngắn, đủ để đi một vòng.

Ong dú không có ngòi đốt, nên đứng gần thùng để buộc dây không có gì đáng ngại. Cái đáng ngại là sét: khi đã thấy chớp gần thì rời sân thượng, thùng ong để sau.

Sau cơn giông: nhìn trước, đụng sau

Trời tạnh, đừng vội mở thùng. Đứng cách vài bước và nhìn ba chỗ:

• Cửa tổ: ống sáp còn nguyên, ong có ra vào lại khi trời ráo không.
• Thân thùng: có bị xê dịch, nghiêng, có vệt nước chảy vào khe nắp không.
• Dưới gầm: có vũng nước, có kiến kéo hàng lên chân giá không.

Nếu thùng bị đổ, dựng lại đúng chiều cũ càng sớm càng tốt, đặt đúng vị trí cũ để ong đi kiếm ăn còn tìm về được. Mật chảy ra ngoài sẽ hút kiến rất nhanh, nên lau sạch thân thùng và mặt giá bằng khăn ẩm. Bên trong có bầu mật vỡ thì để đàn tự dọn, chỉ cần giữ thùng khô và yên vài ngày.

Nếu nước đã vào thùng, mở nắp ở chỗ râm cho thoáng một lúc, thấm bớt nước đọng ở đáy rồi đậy lại. Ghi lại ngày xảy ra sự cố và theo dõi lối ra vào trong tuần sau đó; đàn trở lại nhịp bay bình thường là ổn.

Đừng quên cơn nắng trước cơn giông

Những ngày có giông chiều thường là ngày oi nhất. Trước giờ trời chuyển, mặt sân thượng đã hấp nhiệt cả buổi. Mái che làm hai việc: che mưa chiều và che nắng trưa. Nếu được, trồng vài chậu cây leo hoặc giàn nhỏ cạnh khu đặt tổ, vừa có bóng mát vừa có thêm nguồn hoa; gợi ý loại cây hợp với ong ở chuyên mục cây trồng cho ong đô thị.

Bắt đầu với đàn khỏe, đặt đúng chỗ ngay từ đầu

Phần lớn rắc rối ở trên được giải quyết từ lúc chọn chỗ đặt thùng và chọn đàn. Một đàn đông quân, tổ đã ổn định chịu một buổi chiều giông tốt hơn nhiều so với đàn mới tách còn yếu. Nếu đang định nuôi thử trên sân thượng, có thể tham khảo tổ ong dú giống và các sản phẩm từ trại Ong Quý ở Trảng Bàng tại ongquy.com; trại cũng có mật ong dú, đồ dùng từ sáp ong dú và hộp quà mật cho ai chưa sẵn sàng tự nuôi. Muốn tận mắt xem thùng được kê, buộc, che thế nào trước khi tự làm, có thể đăng ký buổi xem trại qua ongdu.com/tour.

Câu hỏi thường gặp