Thạch sùng, nhện rình cửa tổ ong dú trên sân thượng Sài Gòn

Trên sân thượng nhà phố, kẻ rình cửa tổ ong dú hiếm khi là thứ gì to tát. Thường chỉ là con thạch sùng quen chỗ sau cái đèn ban công, hoặc tấm lưới nhện giăng ngang giữa hai chậu kiểng. Mỗi ngày nó lấy đi vài con ong, không ai để ý, cho tới lúc thấy cửa tổ thưa người ra vào mà không hiểu vì sao.

Ở Sài Gòn, chuyện này gắn chặt với hai thứ rất riêng của nhà phố: đèn sáng suốt đêm và mùa mưa kéo dài nửa năm. Hiểu hai thứ đó là xếp được chỗ đặt tổ cho yên, mà không phải dùng tới thuốc hay bẫy dính, cũng không làm phiền nhà bên cạnh.

Vì sao thạch sùng nhà phố lại tìm tới cửa tổ

Thạch sùng sống chung với nhà phố Sài Gòn từ lâu, chúng ăn muỗi, thiêu thân, ruồi nhỏ. Chúng không đi tìm ong. Chúng đi tìm chỗ có mồi đều, và chỗ đó gần như luôn là quanh bóng đèn. Nếu tổ ong dú treo ngay dưới đèn ban công hay sát cái đèn cầu thang lên sân thượng, thì lúc chạng vạng, khi những con ong cuối cùng bay về, thạch sùng đã nằm chờ sẵn.

Ong dú không có ngòi đốt, cửa tổ chỉ có mấy con ong gác đứng trong ống sáp. Chúng giữ được cửa trước kiến và ong lạ, nhưng không làm gì được một con thạch sùng đứng ngoài đớp từng con. Đàn mạnh thì hao vài con mỗi ngày không thấm vào đâu. Đàn mới tách, đàn vừa mua về, đàn sau một trận mưa dầm, thì vài con mỗi ngày là đáng kể.

Dấu hiệu dễ thấy nhất

• Phân thạch sùng, viên nhỏ màu đen có đầu trắng, rơi trên nóc thùng hoặc trên tường ngay dưới cửa tổ.
• Buổi chiều tối thấy một con đậu yên một chỗ, đầu quay về phía ống cửa.
• Cửa tổ buổi sáng vẫn đông, nhưng tới gần tối thì lượt ong về thưa đi rõ.

Dời tổ hay dời đèn: bảng xếp chỗ cho sân thượng

Cách rẻ nhất là không để tổ và đèn ở cùng một góc. Sân thượng nhà phố chật, nên cần tính từng mét.

Đèn trên sân thượng nhiều nhà để sáng cả đêm cho an ninh. Không cần tắt hẳn, chỉ cần đèn không chiếu thẳng vào góc đặt tổ. Bớt côn trùng bay quanh tổ thì thạch sùng tự dọn đi chỗ khác. Xem thêm cách dựng kệ và che nắng ở mục Nuôi trên sân thượng.

Nhện mùa mưa: việc năm phút mỗi sáng

Từ khoảng giữa năm, khi Sài Gòn vào mùa mưa, muỗi và côn trùng nhỏ nhiều lên, nhện cũng giăng lưới dày hơn giữa các chậu cây, dây phơi đồ, khung sắt. Một tấm lưới căng ngang đường bay trước cửa tổ có thể giữ nhiều con ong trong một buổi sáng.

Không cần xịt gì cả. Sáng ra tưới cây thì cầm theo một cây que dài, quét qua khoảng trống trước cửa tổ và hai bên. Lưới mới giăng đêm qua thì gỡ ngay, nhện sẽ dời đi nếu chỗ đó bị phá mãi. Đừng quét sát vào ống cửa sáp, vì ống đó do ong xây, gãy là ong phải xây lại.

Cái đáng lo hơn: ruồi nhỏ chui vào tổ hở

Thạch sùng và nhện chỉ bắt ong ở ngoài. Thứ làm đàn suy từ bên trong là loài ruồi nhỏ đẻ trứng vào tổ qua kẽ hở. Chúng tìm tới khi ngửi thấy mùi phấn và mật, nhất là sau lúc mở thùng, tách đàn, hoặc khi thùng bị nắng làm cong nứt. Ấu trùng nở ra ăn bầu phấn, làm tổ nhão và có mùi chua lạ.

1. Mở thùng xong đóng nắp lại cho khít, không để khe.
2. Bầu phấn, bầu mật lỡ vỡ khi mở thì lấy ra bỏ, đừng để lại trong thùng.
3. Thùng gỗ phơi nắng sân thượng lâu ngày sẽ nứt, kiểm định kỳ và trét lại.

Giữ hoà khí với hàng xóm

Ong dú không đốt, nên chuyện hàng xóm sợ bị chích gần như không có. Nhưng có hai việc nên nói trước với nhà bên. Thứ nhất, xin họ đừng đặt keo dính chuột, keo bẫy thằn lằn sát tường giáp sân thượng nhà mình, vì ong bay thấp sẽ dính. Thứ hai, khi phường có đợt phun thuốc muỗi, nhờ báo một tiếng để kịp che tổ.

Che tổ thì chờ chiều tối khi ong đã về hết, nhét nhẹ một nắm bông gòn vào ống cửa hoặc đậy lại bằng lưới mịn, phủ thêm một tấm vải lên thùng. Sáng hôm sau, khi mùi thuốc đã tan, mở ra cho ong đi làm. Nhiều kinh nghiệm khác về chuyện sống chung trong hẻm phố có ở mục An toàn & hàng xóm.

Bắt đầu cho đúng ngay từ tổ đầu tiên

Phần lớn rắc rối ở cửa tổ trên sân thượng đến từ đàn còn yếu. Một tổ giống khoẻ, ong gác đủ, ống cửa đã xây chắc thì tự giữ mình tốt hơn nhiều so với một đàn vừa bị chia nhỏ, chở xa, xóc nhiều. Nếu đang tính nuôi những tổ đầu tiên ở nhà phố, có thể ghé trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, nơi có tổ ong dú giống, mật ong dú và các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật để biếu. Người ở thành phố muốn tận mắt xem cách đặt tổ, mở thùng mà không làm vỡ bầu phấn thì có thể đăng ký buổi học thực hành tại trại trước khi mang tổ về sân thượng.

Câu hỏi thường gặp