Sự cố nuôi ong dú sân thượng Sài Gòn và bài học

Nuôi ong dú trên sân thượng ở Sài Gòn có cái lợi là gọn, dễ ngó tới, ít thiên địch hơn ngoài vườn. Nhưng chính vì ở trên cao, giữa một khu phố đông, nên những sự cố của nó cũng rất riêng: không giống chuyện mất đàn ở vườn quê, mà gắn với mái tôn, sàn bê tông, cơn giông chiều và cái máy lạnh nhà bên.

Bài này gom lại những sự cố người nuôi sân thượng trong thành phố hay gặp nhất, kể theo đúng thứ tự thường xảy ra trong một năm: từ đỉnh nắng tháng Ba, Tư cho tới mùa giông, rồi những chuyện lặt vặt quanh năm với hàng xóm. Mỗi sự cố đều kèm dấu hiệu nhận ra sớm và việc sửa cụ thể.

Sự cố mùa nắng: đàn rút vào trong, sáp mềm, mật rỉ

Tháng Ba, tháng Tư là lúc sân thượng nóng nhất. Nhiều người đặt thùng ở chỗ trưa có bóng, tưởng vậy là đủ. Nhưng tới hai, ba giờ chiều, sàn bê tông đã hấp nắng suốt buổi và hắt nhiệt ngược lên, tường hướng tây cũng nóng ran. Thùng không bị nắng chiếu vẫn nằm trong một cái lò nhỏ.

Dấu hiệu

• Buổi chiều ong đứng dày ở cửa tổ, quạt cánh, ít bay đi kiếm ăn.
• Lỗ cửa có vệt mật hoặc sáp chảy, sờ vách thùng thấy ấm rõ.
• Đàn giảm ra vào kéo dài nhiều ngày dù quanh khu vẫn có hoa.

Cách sửa

• Kê thùng cao khỏi sàn, để gầm trống cho gió lùa; tránh đặt sát tường hướng tây.
• Che một tấm mái riêng cách nóc thùng một khoảng để có lớp không khí ở giữa, đừng úp sát.
• Trồng giàn dây leo hay vài chậu cây lớn ở phía tây để chắn nắng chiều.
• Không tưới nước trực tiếp lên thùng cho mát; ẩm đột ngột làm trong tổ hấp hơi, dễ mốc.

Sự cố mùa giông: thùng ngã, bọng vỡ

Mùa mưa ở Sài Gòn hay có giông chiều đến rất nhanh, gió giật mạnh. Ở dưới đất có nhà, có cây chắn; trên sân thượng thì gió thổi thẳng vào. Thùng ong dú nhẹ, kê trên giá sắt hay chồng gạch, rất dễ bị lật nếu chỉ đặt lên chứ không cố định.

Thùng ngã thì không chỉ là chuyện dựng lại. Bọng mật và bọng phấn bể, mật chảy tràn xuống phần ấu trùng, đàn phải dọn rất lâu, có khi bỏ tổ. Nếu mưa tạt vào thùng nằm nghiêng thì thiệt hại còn nặng hơn.

Những việc nên làm trước tháng năm

1. Buộc thùng vào giá bằng dây thép hoặc đai, giá thì bắt vít hoặc chằng vào lan can.
2. Đặt thùng ở góc khuất gió, không đặt sát mép sân thượng.
3. Mái che phải nhô ra đủ rộng để mưa tạt ngang không vào được cửa tổ.
4. Kiểm dây buộc sau mỗi cơn giông lớn, vì dây có thể lỏng dần mà nhìn qua không thấy.

Kiến đi đường ống, không đi đường chân

Người mới hay chăm chăm vào chân chống kiến. Trên sân thượng, đường kiến hay đi lại là ống nước, ống thoát máy lạnh, dây điện, dây phơi đồ, hoặc cành của chậu cây đặt sát thùng. Chỉ cần một vật gì đó chạm vào thùng là chân chống kiến hết tác dụng.

Cách đơn giản nhất: mỗi lần lên tưới cây, đứng nhìn quanh thùng một vòng và hỏi «có cái gì đang chạm vào thùng không». Tỉa lá, dời chậu, kéo dây ra xa. Khoảng trống quanh thùng là thứ phải giữ thường xuyên, vì cây trên sân thượng mọc nhanh hơn người ta tưởng. Ai mới bắt đầu có thể đọc thêm mục Nuôi trên sân thượng để xem cách bố trí từ đầu.

Những sự cố đến từ nhà bên

Với hàng xóm, nói trước bao giờ cũng dễ hơn nói sau. Ong dú không có ngòi đốt nên đa số người ta không phiền, nhưng họ cần biết để báo khi sắp phun thuốc. Chuyện này có bài riêng ở mục An toàn & hàng xóm.

Đọc lại sau mỗi lần sự cố

Điểm chung của các sự cố trên là chúng đều có dấu hiệu từ trước, chỉ là người nuôi không để ý. Đàn nóng thì ong quạt ở cửa nhiều ngày trước khi rỉ mật; kiến thì có vài con dò đường trước khi cả đàn kéo tới; giá lỏng thì lung lay từ những cơn gió nhỏ. Một cuốn sổ ghi ngắn mỗi tuần, đàn nào ra vào đông hay thưa, có gì lạ, sẽ giúp nối được nguyên nhân với hậu quả, nhất là khi hai thứ cách nhau vài tuần.

Đừng thu mật trước những tháng khó. Đàn sân thượng vốn ít nguồn hoa hơn ngoài vườn, nên để lại phần mật dư là cách để chúng qua được đợt nắng gắt hay đợt mưa dầm.

Muốn bắt đầu lại cho chắc tay

Nếu đã mất một đàn và muốn làm lại, nên chọn một tổ giống khoẻ, đã ổn định trong thùng chứ không phải tổ vừa tách xong còn yếu. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú và mấy món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; có thể xem và hỏi thêm ở ongquy.com. Muốn ghi lại lịch kiểm từng đàn trên điện thoại cho khỏi quên thì dùng app.ongdu.com.

Câu hỏi thường gặp