Đặt một tổ ong dú trên ban công căn nhà phố ở Sài Gòn, câu đầu tiên hàng xóm hỏi thường là: «Ong của anh bay sang nhà tôi không?». Câu trả lời thật là có, và đó không phải chuyện đáng lo. Ong dú không có ngòi đốt, nó bay sang để tìm hoa chứ không để tìm người. Nhưng biết đàn ong của mình bay xa tới đâu thì mới trả lời hàng xóm cho đàng hoàng, và mới biết khu phố mình đủ nuôi mấy tổ.
Bài này nhìn bán kính bay của ong dú bằng con mắt của người ở thành phố: hẻm nhỏ, nhà liền vách, cây xanh nằm rải rác trong chậu, trên vỉa hè và trong công viên.
Ong dú là nhóm ong không ngòi đốt, thân nhỏ hơn ong mật nhiều lần. Thân nhỏ thì sức bay ngắn. Người nuôi lâu năm đều thấy cùng một điều: phần lớn ong thợ đi về trong vòng vài trăm mét, loài thân lớn hơn và lúc khan hoa thì có thể đi xa hơn một chút. Ong mật ngoại thì khác, nó bay hàng cây số.
Ở Sài Gòn, vài trăm mét nghĩa là gì? Đi bộ từ nhà ra đầu hẻm, qua đường lớn, tới cái chợ gần nhất. Tức là vùng kiếm ăn của đàn ong trên ban công nhà anh chị chính là cái khu phố anh chị đi bộ mỗi sáng.
Thành phố không nghèo hoa như nhiều người nghĩ, chỉ là hoa nằm lắt nhắt. Bảng dưới là những chỗ ong dú hay ghé trong khu dân cư:
| Chỗ trong khu phố | Ong lấy gì | Đáng trông chờ không |
|---|---|---|
| Chậu hoa trên ban công, sân thượng | Mật, phấn | Có, vì gần tổ nhất và mình chủ động được |
| Hàng cây vỉa hè, cây trong sân chung cư | Mật theo mùa, nhựa làm keo | Có khi cây ra hoa, phần còn lại của năm thì không |
| Công viên, khuôn viên trường, chùa | Hoa cỏ, cây bụi, nhựa cây | Rất tốt nếu nằm trong vòng vài trăm mét |
| Đất trống, bờ kênh có cỏ dại | Phấn hoa cỏ | Tốt nhưng hay bị dọn, không ổn định |
| Vườn rau trên sân thượng nhà bên | Hoa rau, hoa bầu bí | Tốt, nhưng cần biết nhà bên có xịt thuốc không |
Nhìn bảng sẽ thấy: thứ ổn định nhất vẫn là cây mình tự trồng. Những gì nằm ngoài nhà mình thì có lúc có, lúc không. Gợi ý cây hợp với phố có ở mục Cây trồng cho ong đô thị.
Ở phố, chuyện hàng xóm quan trọng ngang chuyện nguồn hoa. Một tổ ong dú bay sang sân nhà bên là chuyện bình thường, nhưng người chưa biết thì sẽ ngại. Mấy điều nên nói rõ ngay từ đầu:
Nhiều kinh nghiệm về chuyện sống chung với hàng xóm có ở mục An toàn & hàng xóm.
Vì các đàn ong ăn chung một vòng bay, nhiều nhà trong cùng một khu cùng nuôi thì ong sẽ giành nhau từng chậu hoa. Ở phố, nên bắt đầu từ một tổ, nhiều nhất hai tổ. Theo dõi một mùa khô trọn vẹn: đàn vẫn đi về đều, cửa tổ có ong mang phấn về, tổ nặng dần lên thì mới tính thêm. Nếu mùa khô thấy ong ra vào thưa hẳn, tổ nhẹ đi, thì khu phố đang chỉ đủ cho đúng số tổ đó.
Có một mẹo đơn giản: khi muốn tách thêm tổ, đem bớt tổ con về quê hay gửi người quen ở khu có nhiều cây hơn, thay vì chồng thêm trên cùng một ban công.
Ai mới tính nuôi ong dú trên ban công thường lo nhất hai chuyện: tổ giống có khoẻ không, và lỡ ong bỏ đi thì sao. Lấy tổ từ trại có nuôi thật, tách đàn đàng hoàng chứ không bắt tổ rừng, thì đàn quen chuyển nhà hơn và dễ ổn định trên ban công. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật — anh chị có thể xem và hỏi tại ongquy.com. Muốn tận mắt xem ong dú đi về ra sao trước khi đặt một tổ lên nhà mình thì có thể đăng ký tour tham quan và học thực hành tại trại.
Ong có bay ngang qua sân, ban công nhà bên vì vòng bay của nó rộng vài trăm mét. Nhưng ong chỉ dừng ở chỗ có hoa, có nước; nó không vào nhà kiếm ăn và không có ngòi đốt.
Nếu gần đó có công viên, sân trường hoặc nhiều cây xanh thì có thể. Còn tầng cao, xung quanh toàn bê tông thì phải tự trồng nhiều chậu hoa sát tổ, và nên hỏi ban quản lý trước khi đặt tổ.
Khi khan hoa, ong sẽ cố đi xa hơn một chút, nhưng thân nhỏ nên không đi xa được bao nhiêu. Cách tốt hơn là giữ cho mấy chậu hoa quanh tổ vẫn nở trong mùa khô.
Có. Ong đang bay hoặc đậu trên hoa trong lúc xịt có thể chết. Nên nhờ hàng xóm báo trước, và đóng cửa tổ hoặc che tổ trong lúc họ xịt.
Dời ngắn vài mét thì ong dễ lạc về chỗ cũ. Nếu cần dời, làm vào buổi tối khi ong đã về hết, và dời từng chút một hoặc dời hẳn đi xa rồi mới đem về chỗ mới.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Nuôi ong dú trên sân thượng phố, ánh sáng nhân tạo ban đêm từ đèn trang trí, đèn bảo vệ hay ánh sáng từ các tòa nhà xung quanh là nguyên nhân thường b
Trên sân thượng phố, ánh nắng phản xạ từ các tường bê tông xung quanh tạo nhiệt độ cao bất thường, khiến ong dú bỏ tổ hoặc suy yếu nhanh chóng. Mình c
Nhiệt độ sân thượng Sài Gòn hè vào buổi trưa có thể lên tới 50–55°C, tạo điều kiện khắc nghiệt cho ong dú. Đàn sẽ bỏ tổ nếu không được bảo vệ khỏi nắn
Khi nuôi ong dú giữa phố, người nuôi thường thấy đàn suy dần mà không rõ nguyên nhân. Tình trạng này có thể do nắng gắt, thiếu nước, bán kính kiếm ăn
Nuôi ong dú giữa phố, thiếu nước là nguyên nhân hàng đầu khiến đàn bỏ tổ, nhất là mùa nắng kéo dài. Mình chia sẻ cách nhận biết sớm và những giải pháp
Gió lùa giữa phố là thách thức riêng của người nuôi ong dú trên sân thượng nhà phố. Mình chia sẻ cách nhận biết đàn bị ảnh hưởng và những biện pháp ch
Trại ong dú tại Sài Gòn, nuôi trong môi trường đô thị: sân thượng, ban công, sân sau nhà phố. Không gian chật, nhiều bê tông, nắng gắt hắt từ tường, ít cây xanh, nguồn hoa chủ yếu từ cây cảnh, hoa ban công và công viên. Thách thức riêng: nhiệt độ mặt sân thượng, gió lùa giữa các toà nhà, hàng xóm gần, và bán kính kiếm ăn hẹp trong đô thị.