Việc nuôi ong dú trên sân thượng Sài Gòn theo mùa

Sân thượng nhà phố Sài Gòn là chỗ nuôi ong dú được, nhưng nó không giống một góc vườn dưới đất. Mái bê tông hấp nắng cả ngày, gió giật lên cao mạnh hơn dưới hẻm, nước mưa đổ xuống mặt sàn rồi đọng lại nếu thoát nước kém. Vì vậy lịch việc theo mùa của người nuôi trên mái phải tính thêm mấy thứ mà người nuôi ngoài vườn không cần để ý.

Thành phố chỉ có hai mùa rõ rệt: mùa khô từ khoảng tháng 12 đến tháng 4, mùa mưa từ khoảng tháng 5 đến tháng 11. Nhưng trên sân thượng, cái khó dồn vào ba thời điểm: những tuần nắng gắt cuối mùa khô, mấy trận giông đầu mùa, và các đợt mưa dầm kéo dài. Bài này đi theo đúng ba thời điểm đó.

Mùa khô: mái bê tông là kẻ thù lớn nhất

Tầm tháng 3, tháng 4, mặt sàn sân thượng giữa trưa nóng tới mức đứng chân trần không nổi. Thùng ong đặt sát sàn hay sát tường hướng tây sẽ nhận hơi nóng từ cả dưới lên lẫn bên hông. Ong dú phản ứng bằng cách tụ ra cửa tổ quạt gió, giảm đi kiếm ăn, và nếu nóng kéo dài thì sáp tổ có thể mềm, mật trong bọng rỉ ra.

Những việc nên làm trong mùa khô

• Kê thùng lên giá cao ít nhất một gang tay so với mặt sàn, để có khoảng không cho gió lùa phía dưới.
• Che mái cho thùng bằng tấm lợp cách nhiệt hoặc tấm gỗ, đặt hở hai đầu, không trùm kín.
• Ưu tiên chỗ có bóng râm buổi chiều: phía đông của bồn nước, dưới giàn bông giấy, sau bức tường thấp.
• Đặt một khay nước nông có đá cuội hoặc rơm để ong đậu uống, thay nước hai ngày một lần cho khỏi lăng quăng.
• Tưới cây trên sân thượng vào sáng sớm. Chậu cây xanh xung quanh giúp hạ nhiệt cả khu vực.

Mùa khô cũng là lúc hoa ít. Không nên mở tổ xem nhiều, không thu mật sâu. Đàn cần giữ phần dự trữ để qua những tuần nắng gắt.

Giông đầu mùa: một trận gió đủ lật thùng

Những cơn giông đầu tiên của Sài Gòn thường tới vào chiều muộn, gió giật mạnh trước khi mưa. Trên sân thượng không có cây lớn che chắn, thùng gỗ nhẹ đặt trên giá dễ bị hất xuống. Một thùng rơi từ giá xuống sàn có thể vỡ bọng mật, bọng nhộng, và đàn mất nhiều tuần mới hồi lại.

1. Kiểm từng chân giá: chân nào lỏng thì bắt vít lại, chân nào kê gạch thì thay bằng chân cố định.
2. Buộc thùng vào giá bằng dây đai hoặc dây kẽm bọc nhựa, buộc vòng quanh thân thùng chứ không qua nắp.
3. Chằng tấm che mái bằng dây buộc riêng, vì tấm che có diện tích lớn, gió dễ lật nhất.
4. Dọn đồ lặt vặt quanh khu nuôi: chậu rỗng, tấm bạt, thùng xốp. Gió cuốn chúng đập vào thùng ong.
5. Kiểm hướng cửa tổ, tránh để cửa đón thẳng hướng gió giông thường tới.

Làm xong những việc này trước trận giông đầu tiên. Đợi thấy trời đen mới chạy lên buộc thì thường đã muộn.

Mùa mưa: nước đọng, ẩm và đợt tách đàn

Khi mưa đều, cây cối trong khu phố ra lộc ra hoa, đàn ong mạnh lên. Đây là quãng để tách đàn và thu mật. Nhưng trên sân thượng, nước mưa là chuyện phải lo trước.

Chống nước

• Thông lưới chắn rác ở miệng ống thoát nước sân thượng trước mùa mưa. Lá khô từ chậu cây dồn vào đây rất nhanh.
• Nghiêng nhẹ nắp thùng về phía sau để nước chảy khỏi cửa tổ.
• Không để thùng đứng trong vũng nước, kể cả khi đã kê giá: chân giá ngâm nước lâu sẽ mục và là đường cho kiến leo.

Tách đàn trên mái

Chọn ngày nắng ráo sau vài hôm không mưa, làm buổi chiều mát. Tách bằng cách chia một phần bọng nhộng có mũ chúa non sang thùng mới, đặt thùng mới ở chỗ khác trên cùng sân thượng hoặc ban công tầng dưới. Không tách ngay sau trận mưa lớn khi tổ còn ẩm.

Lịch việc trên sân thượng theo từng quãng

Mốc tháng chỉ là khung. Năm nào mưa sớm hay muộn thì dịch theo, nhìn trời chứ đừng nhìn lịch treo tường. Muốn chọn thêm cây trồng chậu cho ong có hoa quanh năm, xem chuyên mục Cây trồng cho ong đô thị.

Những việc theo nhịp của khu phố

Người nuôi ở thành phố còn phải để ý một thứ lịch khác: lịch của khu dân cư.

• Phun thuốc muỗi: mùa mưa là mùa phòng sốt xuất huyết, phường hay tổ dân phố có thể phun thuốc theo đợt. Hỏi trước lịch, hôm phun thì che cửa tổ bằng lưới mịn từ sáng sớm và mở lại vào chiều hôm sau.
• Sửa nhà, sơn tường: nhà bên cạnh sơn hay đục tường thì bụi và mùi sơn bay sang. Dời thùng ra xa phía đó hoặc che chắn trong những ngày thi công.
• Dịp Tết: pháo hoa, khói nhang, nhà cửa đông người. Không cần làm gì nhiều, chỉ nên tránh mở tổ những ngày này.

Ong dú không có ngòi đốt nên ít khi gây chuyện với hàng xóm, nhưng báo trước một câu vẫn hơn. Chuyên mục An toàn & hàng xóm có thêm kinh nghiệm về chuyện này.

Khi cần tổ giống, mật hay đi xem trại thật

Nhiều người ở phố nuôi một hai thùng trên sân thượng chủ yếu để có ong thụ phấn cho chậu cây và thỉnh thoảng có ít mật nhà làm. Nếu đàn yếu sau mùa khô hoặc muốn bắt đầu thêm thùng mới, nên tìm tổ giống từ trại nhân giống bằng cách tách đàn, không mua tổ bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ giống, mật ong dú, các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Ai muốn tận mắt xem cách kê thùng, che nắng, tách đàn trước khi đưa ong lên mái có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp