Nuôi ong dú ở phố: những thứ mua rồi để đó

Người mới nuôi ong dú ở Sài Gòn thường bắt đầu bằng một buổi tối lướt điện thoại và một giỏ hàng dài. Đồ bảo hộ, bộ dụng cụ thu mật bằng inox, đèn soi, thùng nhiều tầng, thậm chí cả camera gắn ban công để xem ong ra vào. Ba tháng sau, phần lớn chỗ đó nằm dưới gầm cầu thang, còn cái thật sự làm mất đàn lại là thứ chẳng ai mua: một vệt kiến bò dọc ống thoát nước mưa.

Nhà phố có hai giới hạn mà người ở quê ít gặp: chỗ để đồ rất chật và mọi thứ đặt ra ngoài đều nằm trong tầm mắt hàng xóm. Vì vậy trong phố, mua thừa không chỉ tốn tiền mà còn tốn mét vuông ban công vốn đã ít.

Vì sao người mới ở phố hay mua thừa

Phần lớn tài liệu trên mạng viết cho ong mật nuôi ở trại lớn ngoài quê. Ong mật có ngòi, đàn đông, thùng chồng nhiều tầng, thu mật bằng máy quay ly tâm. Người mới đọc rồi mua theo, không biết rằng ong dú là chuyện khác hẳn: đàn nhỏ, hiền, tổ chứa mật trong các bầu sáp nhỏ chứ không phải cầu ong phẳng.

Lý do thứ hai là tâm lý sợ thiếu. Ở quê, thiếu gì chạy ra chợ xã mua. Ở phố, nhiều người nghĩ mua online phải chờ nên gom trước cho chắc. Kết quả là ban công vài mét vuông chất kín hộp các-tông.

Những món thường nằm dưới gầm cầu thang

Riêng bộ bảo hộ đáng nói thêm. Ở phố, hình ảnh một người trùm kín mặt đứng ngoài ban công dễ khiến hàng xóm lo lắng hơn là yên tâm. Nuôi ong dú tay trần, nói chuyện bình thường về con ong hiền, mời hàng xóm nếm thử ít mật, thường giữ hoà khí tốt hơn mọi thứ đồ nghề. Chuyện này có bàn kỹ hơn ở mục An toàn & hàng xóm.

Ba khoản ở phố không nên tiết kiệm

Giá kê và chân chặn kiến

Kiến trong nhà phố đi theo những đường mà người ở quê không để ý: ống thoát nước mưa, dây điện, giàn hoa giấy leo, khe tường giáp nhà bên. Một giá kê chắc, bốn chân đặt trong chén nước có vài giọt dầu ăn hoặc quấn băng keo bôi mỡ, là thứ giữ đàn sống. Giá cũng nên đứng tách khỏi tường vài gang tay để kiến không có cầu đi tắt.

Mái che chịu nắng chiều

Sân thượng mái tôn và ban công hướng tây ở Sài Gòn hầm rất nhanh vào giữa mùa khô. Thùng ong đặt trần dưới nắng chiều dễ nóng tới mức sáp mềm. Một tấm che đặt cao hơn nắp thùng, có khe cho gió lùa, đáng tiền hơn mọi món dụng cụ khác.

Tổ giống đã ổn định

Người mới hay sai, và đàn khoẻ chịu được sai sót đó. Một tổ yếu đặt vào môi trường lạ như sân thượng giữa phố sẽ rất khó gượng. Mua ít tổ nhưng tổ tốt, có ong thợ ra vào đều và tổ chức trong thùng gọn gàng.

Mua theo nhịp chứ đừng mua một lần

Một cách làm hợp với nhà phố là chia thành ba đợt, mỗi đợt chỉ mua đúng thứ đang cần:

1. Tuần đầu: giá kê, chân chặn kiến, mái che, một hoặc hai tổ giống. Thế là đủ để bắt đầu.
2. Sau khoảng một mùa: khi đã biết đàn mình phát triển ra sao, mới tính tới dao nhỏ, rây lọc, hũ đựng mật. Lúc này cũng là lúc nghĩ về vài chậu cây ra hoa quanh ban công.
3. Khi đàn đã đông và muốn tách: lúc đó mới cần thùng trống. Mua thùng trước một năm chỉ để nó chiếm chỗ và hút ẩm.

Cây cho ong thì không cần mua giống đắt. Vài chậu hoa mười giờ, húng quế để ra hoa, chanh hoặc ớt trồng chậu đã giúp ong có chỗ kiếm ăn gần. Xem thêm ở mục Ban công & nhà phố.

Những thứ có sẵn trong nhà là dùng được

• Chén nhựa, nắp hũ cũ làm chén nước chặn kiến.
• Thớt cũ hoặc tấm gỗ thừa làm tấm lót chống nóng dưới đáy thùng.
• Khăn sạch, hũ thuỷ tinh có nắp kín để đựng mật; mật ong dú nhiều nước nên cất ngăn mát tủ lạnh.
• Một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại để chép ngày mở tổ, thời tiết, điều thấy được.

Muốn bắt đầu gọn, nên mua ở đâu

Nếu chưa có tổ giống, cách đỡ tốn nhất là mua từ một trại có nhân đàn bằng cách tách tổ, vì tổ tách từ đàn nuôi đã quen sống trong thùng, chuyển lên ban công ít sốc hơn. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi; người mới ở Sài Gòn có thể hỏi trại cách đặt thùng trên sân thượng trước khi mua. Ai muốn tìm tổ hay mật từ những người nuôi khác quanh thành phố thì xem thêm ở chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp