Nuôi ong dú ở Sài Gòn: nếu bắt đầu lại sẽ làm khác gì

Người mới nuôi ong dú ở Sài Gòn hay đi theo cùng một đường: thấy clip tổ ong trên ban công, đặt mua về, để tạm chỗ nào trống nhất trong nhà, rồi mới bắt đầu tìm hiểu. Vài tháng sau, có người vẫn giữ được đàn, có người thấy tổ vắng dần mà không hiểu vì sao. Nhìn lại, phần lớn chuyện hỏng không nằm ở kỹ thuật cao siêu mà ở mấy quyết định rất nhỏ trong tuần đầu.

Bài này gom lại những điều mà người nuôi trong phố thường ước mình đã làm khác ngay từ đầu. Đọc trước khi rước tổ về thì đỡ mất một mùa mưa để tự rút ra.

Làm lại lần nữa: chọn chỗ trước, mua tổ sau

Sai lầm phổ biến nhất ở nhà phố là mua tổ trước rồi mới tìm chỗ. Kết quả là tổ bị đặt sát cửa kính hướng tây, trên nóc máy lạnh, hoặc dưới mái tôn sân thượng. Mấy chỗ đó buổi trưa nóng hầm, mà ong dú chịu nóng kém hơn người ta tưởng: thùng hấp nhiệt thì đàn phải dồn sức quạt mát thay vì đi kiếm ăn.

Nếu bắt đầu lại, hãy đứng ở chỗ định đặt vào khoảng hai giờ chiều trong một ngày nắng gắt. Đặt tay lên tường, lên sàn. Nếu thấy nóng rát thì bỏ chỗ đó. Chỗ tốt ở Sài Gòn thường là góc ban công có nắng sáng, chiều có bóng của tường nhà bên hoặc giàn cây, có mái che mưa tạt và không nằm ngay luồng gió nóng từ cục nóng máy lạnh.

Những lựa chọn cụ thể cho ban công và mặt tiền nhà phố có ở mục Ban công & nhà phố.

Hàng xóm: nói trước thì nhẹ, nói sau thì khó

Ong dú không có ngòi đốt, nhưng hàng xóm không biết điều đó. Họ chỉ thấy có một đàn ong bay ra bay vào sát nhà mình. Nhiều người mới để tổ về rồi mới nói, lúc đó câu chuyện thường bắt đầu bằng một lời phàn nàn.

Làm lại thì nên đi ngược thứ tự: qua chào nhà bên cạnh, nói rõ đây là loài ong không đốt, cửa tổ nhỏ, ong bay ra kiếm hoa rồi về. Hỏi thêm một câu quan trọng: nhà họ có hay xịt muỗi, phun thuốc diệt côn trùng ngoài ban công không. Khói thuốc muỗi bay sang là mối nguy thật cho đàn, và chỉ biết được bằng cách hỏi. Có những nhà sẵn lòng báo trước khi xịt để mình che cửa tổ một lúc.

Những thứ làm khác hẳn so với lần đầu

Kiến đi đường ống, không đi đường đất

Ở nhà phố, kiến hiếm khi bò từ dưới đất lên. Chúng đi theo ống thoát nước mưa, dây điện, dây cáp mạng, cành cây chạm tường và chân chậu cây. Lần đầu người ta hay bôi chân kệ rồi yên tâm, trong khi kiến leo theo sợi dây treo phía trên. Làm lại thì nên dò một vòng quanh chỗ đặt, tìm mọi thứ chạm vào kệ hay chạm vào thùng, tách chúng ra hoặc chặn bằng lớp mỡ, chén nước dưới chân kệ. Kiểm lại mỗi tuần, nhất là sau mưa lớn.

Mùa mưa chiều Sài Gòn

Mưa ở thành phố thường đổ ào vào buổi chiều, kèm gió tạt. Tổ đặt ban công không mái là ướt thùng, nước có thể đọng ở khe nắp. Nên có tấm che nghiêng hơn thùng, kê thùng hơi dốc về phía trước để nước không chảy vào cửa tổ.

Trồng cho ong chứ không trồng cho đẹp

Ong dú bay kiếm ăn không xa như ong mật, nên nguồn hoa quanh nhà quan trọng hơn ở quê. Lần đầu nhiều người mua chậu hoa giấy, hoa hồng lai vì đẹp, rồi thấy ong chẳng ghé mấy. Làm lại thì nên trồng những loại cây ra hoa nhỏ, nở rải rác quanh năm, có cả cây cho nhựa như các loại cây thân gỗ mà ong lấy để làm keo. Quan sát xem ong của mình thật sự đậu vào cây nào trong bán kính vài con hẻm, rồi trồng thêm loại đó.

Gợi ý chọn cây theo không gian nhỏ có tại mục Cây trồng cho ong đô thị.

Năm đầu: chỉ nhìn, đừng lấy

Chỗ hấp dẫn nhất của việc nuôi ong là được ăn mật nhà mình. Nhưng tổ mới về một căn hộ cần thời gian làm quen nguồn hoa mới, xây lại kho dự trữ. Mở tổ lấy mật sớm là lấy đi phần lương thực mà đàn cần để qua mấy tuần mưa dầm. Làm lại thì nên đặt luật cho mình: năm đầu chỉ quan sát cửa tổ, nhìn ong mang phấn về, nghe tiếng đàn, và chỉ mở khi thật cần.

Những gì nên ghi mỗi tuần, rất ngắn:

• Ong ra vào nhiều hay ít vào buổi sáng.
• Có thấy ong mang phấn màu về không.
• Kiến, thằn lằn, ruồi lạ quanh tổ.
• Thời tiết bất thường: nắng gắt nhiều ngày, mưa liên tục.

Sau vài tháng, đọc lại sẽ thấy nhịp của đàn theo mùa, và lúc có chuyện sẽ biết nó bắt đầu từ khi nào.

Nếu được làm lại, nên mua tổ ở đâu

Với người ở thành phố, điều đáng tiếc thường là mua tổ không rõ gốc, tổ vừa tách xong còn yếu, hoặc tổ bị bắt từ rừng. Lời khuyên thật là tìm một trại có đàn nuôi ổn định trong thùng, chịu giải thích cách đặt và chăm, và có thể hỏi lại khi gặp chuyện. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nhân đàn bằng cách tách từ đàn nhà, có tổ giống, mật ong dú và mấy món từ sáp ong như son dưỡng môi, hộp quà mật, nên người mới có thể vừa hỏi vừa nhận tổ ở cùng một chỗ. Muốn xem tận mắt một thùng ong được mở ra thế nào trước khi tự làm, có thể đăng ký buổi tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp