Nhận tổ ong dú về sân thượng Sài Gòn: tháng nào hợp

Ở Sài Gòn, câu hỏi «nên nhận tổ ong dú tháng nào» không chỉ là chuyện hoa nở. Trên sân thượng, cái quyết định đàn sống hay đuối còn là nhiệt từ mặt sàn bê tông, cơn mưa chiều đổ ào bất chợt, và mấy chậu cây quanh nhà có đang ra hoa hay không. Thành phố chỉ có hai mùa rõ rệt: mưa từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, khô và nắng gắt từ tháng 12 đến tháng 4. Hai mùa này đối xử với một thùng ong đặt trên mái nhà rất khác nhau.

Bài này đi theo đúng cái nhìn của người nuôi trên sân thượng: mỗi giai đoạn trong năm, đàn mới về gặp chuyện gì, và mình cần làm gì để nó đứng được.

Vì sao sân thượng khó hơn sân vườn

Một tổ ong dú vừa chuyển nhà sẽ mất phương hướng mấy ngày đầu. Ong thợ phải bay vòng định vị lại cửa tổ, rồi mới yên tâm đi xa kiếm mật và phấn. Ở quê, quanh nhà có bờ rào, cây ăn trái, cỏ dại ra hoa, nên chỉ cần bay vài chục mét là có ăn. Trên sân thượng giữa phố, khoảng trống quanh thùng là mái tôn, mặt đường, tường kính. Nguồn hoa nằm rải rác trong hẻm, ban công nhà hàng xóm, công viên gần đó.

Thêm nữa, sàn bê tông và mái tôn hấp nắng cả ngày, đến chiều tối vẫn còn tỏa nhiệt. Đàn ong dú điều hoà nhiệt trong tổ bằng cách quạt cánh và đóng mở lối thông khí bằng keo, nhưng sức chịu có giới hạn. Một đàn vừa trải qua cú sốc di chuyển mà phải chịu thêm cái nóng hầm thì dễ bỏ tổ hoặc teo dần.

Đọc năm Sài Gòn theo con mắt người nuôi sân thượng

Bảng trên là khung chung. Nhà bạn sát công viên hay có hàng cây lớn che bóng thì có thể dễ hơn một chút; nhà giữa khu toàn mái tôn thì nên chặt hơn.

Nếu vẫn muốn nhận tổ giữa mùa nắng

Có người thấy tổ ưng ý vào tháng 3 và không muốn chờ. Được, nhưng phải chuẩn bị nhiều hơn một người nhận vào tháng 6:

• Che sàn và che thùng. Đặt thùng trên giá cách mặt bê tông ít nhất ba tấc, lót tấm gỗ hoặc ván ở dưới. Phía trên dựng mái che thoáng, cách nóc thùng một khoảng để gió lùa.
• Chọn góc có bóng buổi chiều. Nắng sáng tốt cho ong ra làm sớm, nhưng nắng chiều trên mái nhà là thứ nguy hiểm nhất.
• Chọn tổ đã ổn định lâu. Tổ mới tách có ít dự trữ, khó chịu được cảnh vừa chuyển nhà vừa đói. Tổ đã đứng vững có nhiều bầu mật và phấn để cầm cự.
• Chỉ nhận một tổ. Mùa khó đừng mua nhiều. Một tổ để học cách đàn phản ứng với sân thượng nhà mình, còn lại chờ mưa xuống.

Chuẩn bị sân thượng trước khi tổ về

1. Trồng trước vài chậu hoa. Những loại dễ sống trong chậu, ra hoa nhỏ quanh năm như hoa mười giờ, cúc, húng, tía tô cho ong có nguồn gần ngay tuần đầu. Xem thêm gợi ý ở chuyên mục Cây trồng cho ong đô thị.
2. Làm chân chống kiến. Sân thượng cũng có kiến bò theo ống nước, dây điện. Chân giá đặt trong chén nước hoặc bôi dầu.
3. Hướng cửa tổ tránh lối đi. Ong dú không có ngòi đốt, nhưng người nhà và hàng xóm vẫn thấy khó chịu khi ong bay sát mặt. Hướng cửa ra phía thoáng, tránh cửa phơi đồ.
4. Hẹn nhận tổ vào chiều mát. Ong đã về tổ hết, đường đi ít nóng, thùng đặt xuống là đêm đến cho đàn yên.
5. Để yên ít nhất một tuần. Không mở nắp, không xê dịch thùng. Chỉ quan sát cửa tổ từ xa.

Dấu hiệu đàn đã quen sân thượng

Sau một hai tuần, đàn ổn định sẽ có ong ra vào đều đặn vào buổi sáng, có con mang phấn màu ở chân sau, và cửa tổ được đắp lại bằng keo gọn gàng. Nếu thấy ong lảng vảng ít, cửa tổ im lìm giữa ngày đẹp trời, hoặc kiến bắt đầu bu quanh thùng, cần kiểm tra lại chỗ đặt có quá nóng hay thiếu bóng không. Đây cũng là lúc nên nói chuyện trước với hàng xóm, chuyên mục An toàn & hàng xóm có vài cách dễ làm.

Nhận tổ ở đâu cho yên tâm

Với người nuôi trong phố, nguồn tổ quan trọng không kém thời điểm. Một tổ được tách từ đàn khoẻ, nuôi ở môi trường gần giống khí hậu Nam Bộ, sẽ dễ thích nghi với Sài Gòn hơn tổ chở từ xa về. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi và tách đàn ngay trong vùng nắng mưa Nam Bộ, có tổ giống, mật ong dú, và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi hay hộp quà mật. Có thể hỏi trại chọn giúp tổ hợp với sân thượng, và hẹn giao đúng đầu mùa mưa. Ai muốn tận mắt xem một đàn ong dú vận hành ra sao trước khi đặt tổ thì có thể đăng ký tour tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp