Người ở Sài Gòn hỏi chuyện mật thường hỏi theo kiểu: đặt ba bốn thùng ong dú trên sân thượng thì một năm lấy được bao nhiêu. Câu trả lời thật làm nhiều người hơi hụt hẫng: tính bằng hũ nhỏ, không phải bằng can. Nhưng sân thượng có một lợi thế ít ai để ý — mình nhìn tổ mỗi ngày, nên mình biết đàn đang dư hay đang đói rõ hơn người nuôi ở vườn xa.
Bài này không đưa con số đẹp. Nó chỉ cho cách tự ước lượng phần mật dư của chính sân thượng nhà mình, và những thứ ở phố khiến phần dư đó to lên hay teo lại.
Ong dú nhỏ, bay gần, quân trong tổ ít hơn hẳn ong mật. Ở phố, vòng bay ngắn ấy lại rơi vào một vùng đầy mái tôn, tường kính và đường nhựa. Những gì đàn kiếm được là hoa trên hàng cây dọc đường, cây cảnh trong hẻm, mấy chậu hoa giấy, hoa mười giờ của nhà bên, và nhựa cây để làm keo.
Đàn dùng phần lớn những thứ đó để sống: nuôi ấu trùng, bồi vách, trám khe. Phần mật cất vào bầu và dư ra để người lấy chỉ là cái phần thừa sau cùng. Năm nào hẻm có người chặt cây, phần thừa ấy biến mất mà đàn vẫn sống bình thường.
Cùng ở Sài Gòn nhưng sân thượng ở quận ven nhiều vườn khác hẳn sân thượng giữa khu phố buôn bán. Bảng dưới giúp tự xếp loại, rồi đặt kỳ vọng cho đúng.
| Kiểu sân thượng | Nguồn hoa quanh nhà | Kỳ vọng mật |
|---|---|---|
| Giữa phố buôn bán, ít cây | Vài cây đường phố, chậu cảnh | Đàn sống được, mật dư rất ít, có năm không thu |
| Khu dân cư có hàng cây, công viên gần | Cây bóng mát, hoa công viên, cây cảnh hẻm | Có phần dư nhỏ vào mùa mưa |
| Quận ven còn vườn, mương, đất trống | Cây ăn trái, hoa dại, cây họ đậu | Khá hơn rõ, gần với nuôi ở vườn |
| Sân thượng tự trồng nhiều hoa | Hoa giấy, cúc, rau gia vị trổ bông | Giúp đàn ổn định, cộng thêm chút ít |
Muốn cải thiện, chỗ đáng bỏ công nhất là trồng thêm cây ra hoa quanh năm ngay trên sân thượng. Gợi ý cụ thể nằm ở mục Cây trồng cho ong đô thị.
Mùa khô ở Sài Gòn, trưa trên sân thượng nóng hầm. Thùng gỗ phơi thẳng nắng thì bên trong nóng theo, đàn phải tốn sức quạt và lấy nước làm mát, sáp và mật trong bầu có thể chảy. Nhiều người thấy mật năm nay ít mà không hiểu vì sao, trong khi chỉ cần dời thùng vào chỗ có bóng buổi chiều là khác.
Không cần mở tổ thường xuyên. Cách người nuôi lâu hay dùng là nhấc nhẹ phía sau thùng, mỗi tuần một lần, vào cùng giờ, để cảm nhận nặng nhẹ. Thùng nặng dần qua mùa mưa là đàn đang tích. Thùng nhẹ đi trong mùa khô là đàn đang tiêu dự trữ — lúc đó tuyệt đối không thu.
Khi đã quyết định thu, chỉ lấy các bầu mật đã đóng kín ở rìa ngoài, cách xa cầu ấu trùng. Mật ong dú loãng, nhiều nước, vị chua thanh; lấy xong cho vào hũ thuỷ tinh sạch, đậy kín và giữ ngăn mát tủ lạnh. Để ngoài trời Sài Gòn nóng ẩm thì mật dễ lên men.
Thật lòng mà nói, nuôi vài tổ trên sân thượng để ngắm, để cây ban công được thụ phấn, để trẻ con trong nhà nhìn ong ra vào thì đáng hơn là nuôi để lấy mật. Trong lúc chờ đàn nhà mình đủ sức, nhiều gia đình vẫn mua mật ong dú của trại quen để dùng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có mật ong dú, tổ giống để ai muốn bắt đầu trên sân thượng, cùng vài món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật — tiện khi muốn biếu mà tổ nhà chưa cho thu. Ai đã có vài tổ, muốn trao đổi với người nuôi khác trong thành phố thì có thể ghé chợ của cộng đồng người nuôi.
Người mới hoàn toàn nên đọc thêm mục Người mới ở thành phố trước khi đặt thùng đầu tiên.
Không tỉ lệ thuận. Nguồn hoa quanh nhà có giới hạn, thêm thùng là các đàn chia nhau cùng một lượng hoa. Ở phố, ít thùng mà khoẻ thường cho phần dư tốt hơn nhiều thùng yếu.
Không nên. Đàn cần ít nhất một mùa mưa và một mùa khô để ổn định. Thu sớm là lấy đi chính phần dự trữ đàn cần để qua mùa nắng.
Vị có thể khác theo loại cây quanh nhà, vì đàn lấy từ hoa và cây ở gần. Còn tính chất chung thì như nhau: loãng, nhiều nước, chua thanh, cần giữ ngăn mát.
Nhấc thử phía sau thùng mỗi tuần vào cùng giờ. Thùng nặng dần là đàn tích; nhẹ đi là đàn đang tiêu. Quan sát thêm cửa tổ: ong ra vào đều, mang phấn về là đàn đang khoẻ.
Ong dú không có ngòi đốt nên không đốt người. Khi thu, vài con có thể bay quanh và bám tóc, nên thu vào lúc sáng mát, nhanh gọn, đậy tổ lại ngay để đàn yên.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Mùa nắng ở Sài Gòn, ong dú trên sân thượng thường kiệt sức nhanh hơn những vùng khác vì không gian chật, nhiệt độ cao và nguồn hoa hạn chế. Mình chia
Gió lùa giữa các tòa nhà là nguy hiểm thường bị bỏ qua ở sân thượng đô thị. Mình chia sẻ cách nhận biết đàn ong dú bị ảnh hưởng từ gió và giải pháp bả
Trên sân thượng Sài Gòn, thiếu nước là nguy hiểm âm thầm khiến ong dú suy yếu hoặc bỏ tổ. Người nuôi cần nhận biết dấu hiệu sớm và cấp nước đúng cách
Trên sân thượng Sài Gòn, nắng hắt từ tường bê tông làm tổ ong dú nóng quá 40°C, đàn suy yếu hoặc bỏ đi. Người nuôi cần che phủ thông minh: không quá k
Sân thượng Sài Gòn bóng quá dày từ tường nhà, cây quanh năm, hoặc che nắng không hợp lý khiến ong dú kiếm ăn kém, đàn suy yếu. Người nuôi cần nhận biế
Mùa nắng trên sân thượng Sài Gòn, ong dú dễ gặp tình trạng thiếu thức ăn vì hoa khan hiếm. Người nuôi cần nhận biết sớm dấu hiệu stress và bổ sung đún
Trại ong dú tại Sài Gòn, nuôi trong môi trường đô thị: sân thượng, ban công, sân sau nhà phố. Không gian chật, nhiều bê tông, nắng gắt hắt từ tường, ít cây xanh, nguồn hoa chủ yếu từ cây cảnh, hoa ban công và công viên. Thách thức riêng: nhiệt độ mặt sân thượng, gió lùa giữa các toà nhà, hàng xóm gần, và bán kính kiếm ăn hẹp trong đô thị.