Lịch nguồn hoa trong năm cho ong dú ở Sài Gòn

Nuôi ong dú giữa Sài Gòn thì không có rừng, không có vườn điều hay rẫy tràm bao quanh. Thứ nuôi đàn là hàng cây ven đường, mấy chậu bông giấy trên ban công nhà bên, bụi cỏ mọc ở bãi đất trống chưa xây, công viên cách vài con hẻm. Nguồn hoa kiểu này rời rạc và đổi theo mùa rất rõ, nên ai nuôi trên sân thượng mà không nắm được nhịp của nó thì hay chăm sai lúc: mở thùng khi đàn đang đói, tách đàn khi ngoài kia chẳng còn gì.

Bài này không đưa ra một cái lịch đóng khung cho cả thành phố. Mỗi con hẻm một khác. Cái cần là biết cách đọc khu mình ở trong một năm và ghi lại cho chính sân thượng của mình.

Vì sao ong dú ở phố nhạy với lịch hoa hơn ong ở quê

Ong dú nhỏ, bay gần, thường chỉ quanh quẩn trong bán kính vài trăm mét quanh tổ. Ở quê, vòng tròn đó có vườn cây ăn trái, bờ ruộng, hàng rào dâm bụt, cỏ dại đủ loại. Ở phố, cùng vòng tròn đó phần lớn là mái tôn, sân xi măng và đường nhựa. Còn lại là những mảng xanh nhỏ: một hàng cây đường, vài ban công trồng kiểng, một bãi đất trống.

Vì nguồn hoa mỏng, chỉ cần một mảng mất đi là đàn thấy ngay. Nhà bên dọn bụi cỏ để xây, công nhân tỉa trụi hàng cây đường, chủ nhà kế bên đi vắng để chậu bông khô chết. Ở quê đàn ong không để ý mấy chuyện này, ở phố thì đó là cả một bữa ăn.

Nhịp hoa một năm trên sân thượng Sài Gòn

Bảng dưới là khung chung để bắt đầu quan sát, không phải lịch cố định. Năm mưa sớm hay nắng kéo dài thì mọi thứ dịch theo.

Quãng khó nhất: cuối mùa khô

Khoảng tháng 2 đến tháng 4 là lúc sân thượng nóng nhất và ngoài kia ít hoa nhất. Bê tông hấp nắng cả ngày, thùng ong đặt trần trên sân dễ nóng quá mức. Cùng lúc đó kiến cũng đói, bò lên tận sân thượng tìm đồ ngọt.

Đàn không chết vì một mùa khô, nhưng sẽ chững lại: chúa đẻ chậm, quân thưa dần, mật dự trữ vơi đi. Sai lầm hay gặp là thấy ong ít ra vào thì sốt ruột mở thùng xem, mỗi lần mở lại làm đàn mất sức sửa lại tổ. Việc đúng trong quãng này:

• Che nắng cho thùng bằng mái che hoặc đặt sát bóng tường hướng đông.
• Kê chân thùng trong chén nước hoặc bôi vòng chống kiến, kiểm tra vài ngày một lần.
• Không lấy mật, kể cả khi thấy bầu mật còn nhiều.
• Ghi lại ngày nào đàn bắt đầu ra vào đông trở lại để năm sau biết trước.

Trồng gì trên ban công để lấp chỗ trống

Không cần biến sân thượng thành vườn. Vài chậu hoa đúng loại, nở rải rác quanh năm, đủ cho ong dú có chỗ ghé gần tổ. Những cây hợp với chậu và nắng gắt Sài Gòn mà nhiều người nuôi trong phố hay dùng: hoa mười giờ, cúc dại, húng quế để cho trổ bông, tía tô, ớt, bông giấy, hoa sao nhái. Rau thơm để già cho ra hoa là nguồn rất đáng kể vì trồng dễ, ra bông liên tục.

Điều quan trọng hơn chọn cây là đừng xịt thuốc lên chậu hoa gần thùng ong, kể cả thuốc diệt muỗi dạng xịt. Xem thêm cách chọn cây hợp với không gian nhỏ ở chuyên mục Cây trồng cho ong đô thị.

Tự lập lịch hoa cho chính con hẻm của mình

1. Đi một vòng quanh nhà, bán kính chừng vài trăm mét, ghi lại những chỗ có cây xanh, ban công nhiều hoa, bãi đất trống.
2. Mỗi tháng đi lại một lần, ghi cây nào đang nở, cây nào bị tỉa, bãi nào bị dọn.
3. Mỗi tuần đứng trước cửa tổ vài phút buổi sáng, ghi ong ra vào nhiều hay ít và có mang phấn về không.
4. Sau một năm, đặt hai cột ghi chép cạnh nhau là thấy rõ quãng nào đàn mạnh, quãng nào đói.

Năm thứ hai trở đi, cứ theo lịch của chính mình mà tách đàn, lấy mật, chống nắng. Người mới bắt đầu có thể đọc thêm ở mục Người mới ở thành phố.

Khi đàn trên sân thượng chưa đủ dùng

Một hai thùng trên sân thượng thường chỉ đủ để ngắm và lấy chút mật vào cuối mùa mưa. Nhà nào muốn có mật ong dú dùng quanh năm, hoặc muốn thêm tổ giống để nuôi thử ở góc ban công khác, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh: trại có mật ong dú, tổ ong dú giống, các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, xem ở ongquy.com. Muốn tận mắt xem một trại nuôi ra sao trước khi mua tổ thì có thể đăng ký tour tham quan và học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp