Nuôi ong dú trên sân thượng ở Sài Gòn, cái khó nhất thường không phải là giữ đàn sống mà là kìm tay lại khi thấy bọng mật căng tròn. Thùng đặt ngay cạnh chậu hoa, sáng nào lên tưới cây cũng nhìn thấy, nên cứ vài tuần lại muốn mở ra lấy một ít. Đàn trong phố vốn sống bằng nguồn hoa lắt nhắt của ban công, cây đường và công viên, nên mỗi lần lấy hụt tay là đàn phải bù lại lâu hơn đàn ở vườn quê.
Bài này không đưa ra một ngày cố định. Nó giúp anh chị đọc ba thứ cùng lúc: mùa của thành phố, giờ trong ngày trên mái bê tông, và tình trạng của chính đàn ong trong thùng.
Thứ nhất là nhiệt. Mái bê tông hấp nắng cả ngày rồi toả ngược lên. Thùng ong đặt sát sàn mà không có kê, không có mái che thì đến trưa trong tổ đã rất nóng. Mở thùng lúc đó, sáp mềm, bọng dễ bẹp, mật chảy lem ra cả vách.
Thứ hai là nguồn hoa. Ở phố, ong dú kiếm ăn trong bán kính vài trăm mét quanh nhà: hoa giấy, cây kiểng, cây ăn trái trong hẻm, hàng cây trên đường. Nguồn này có quanh năm nhưng mỏng, và rộ nhất khi mưa đã về được một thời gian, cây cối đâm chồi ra hoa.
Thứ ba là hàng xóm. Ong dú không có ngòi đốt nên không làm ai đau, nhưng mùi mật bị cắt ra lại hút kiến, ruồi và cả mấy đứa nhỏ tò mò. Ở vườn quê rơi chút mật không sao, ở nhà phố vách liền vách thì thành chuyện.
Sài Gòn có hai mùa rõ: mưa từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, khô từ tháng 12 đến tháng 4. Đàn trên sân thượng chạy theo nhịp đó.
| Giai đoạn | Trên sân thượng | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Đầu mùa mưa | Cây đâm chồi, hoa bắt đầu nhiều lại, đàn xây thêm bọng | Chưa thu, chỉ quan sát và ghi lại |
| Giữa đến cuối mùa mưa | Bọng mật rìa tổ đầy và đã đóng sáp | Đợt thu chính, lấy phần dư rõ ràng |
| Đầu mùa khô | Trời hanh, mật trong tổ đặc lại | Có thể thu nhẹ nếu đàn rất mạnh |
| Cuối mùa khô | Mái nóng, hoa thưa, cây phải tưới mới sống | Không thu, đó là phần lương của đàn |
Nếu năm nào mưa đến muộn, cứ lùi cả lịch theo. Đàn ong không xem lịch giấy, nó xem trời.
Lịch mùa chỉ là cái khung. Quyết định cuối cùng nằm trong thùng.
Thiếu một điều trong số đó thì hẹn lại vài tuần. Bọng mật không mất đi đâu, còn đàn suy thì gây lại rất lâu. Ai mới nuôi có thể đọc thêm mục Người mới ở thành phố để nắm cách mở thùng cho nhẹ tay.
Đây là phần nhiều người nuôi trong phố bỏ qua, rồi mấy ngày sau mới thấy kiến bò thành hàng dọc tường.
Muốn hiểu thêm về chuyện giữ hoà khí với nhà bên, mục An toàn & hàng xóm có nhiều bài cụ thể hơn.
Một thùng trên sân thượng mỗi năm cho không nhiều. Phần lấy được nên để ăn trong nhà, cất ngăn mát vì mật ong dú nhiều nước và có vị chua thanh, để ngoài lâu dễ lên men. Nhiều gia đình nuôi chơi một vài thùng rồi mới thấy nhu cầu lớn hơn số mật đàn cho được: muốn có mật biếu, muốn thêm đàn để đặt ở ban công khác.
Lúc đó thay vì cố vắt thêm từ đàn của mình, có thể tìm đến trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có mật ong dú, tổ giống đã ổn định để nuôi tiếp, hộp quà mật và cả son dưỡng môi làm từ sáp ong dú. Ai muốn tận tay học cách mở thùng, cắt bọng mà không làm tổn thương đàn có thể đăng ký tour thực hành tại trại rồi về áp dụng cho sân thượng nhà mình.
Không có số lần cố định. Phần lớn đàn trong phố chỉ nên thu một đợt chính trong mùa mưa, có năm thêm một đợt nhẹ đầu mùa khô nếu đàn rất mạnh. Đàn yếu thì có năm không thu.
Trên mái bê tông buổi trưa rất nóng, sáp mềm, bọng dễ bẹp và mật chảy lem ra tổ. Nên thu vào sáng sớm khi sáp còn cứng.
Ong dú không có ngòi đốt. Khi bị động, chúng có thể bay quanh hoặc bám vào tóc, nhưng không gây đau. Điều cần lo là mật rơi vãi hút kiến, nên phải dọn sạch.
Thường là do lấy bọng chưa đóng sáp, mật còn nhiều nước, hoặc để ngoài nhiệt độ phòng. Chỉ lấy bọng đã già và cất ngăn mát ngay.
Đàn mới chuyển về cần thời gian ổn định ở chỗ mới. Nên chờ đến khi thấy đàn xây thêm bọng mật mới, ra vào đều, và đi qua ít nhất một mùa hoa rồi mới tính chuyện thu.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Mùa nắng ở Sài Gòn, ong dú trên sân thượng thường kiệt sức nhanh hơn những vùng khác vì không gian chật, nhiệt độ cao và nguồn hoa hạn chế. Mình chia
Gió lùa giữa các tòa nhà là nguy hiểm thường bị bỏ qua ở sân thượng đô thị. Mình chia sẻ cách nhận biết đàn ong dú bị ảnh hưởng từ gió và giải pháp bả
Trên sân thượng Sài Gòn, thiếu nước là nguy hiểm âm thầm khiến ong dú suy yếu hoặc bỏ tổ. Người nuôi cần nhận biết dấu hiệu sớm và cấp nước đúng cách
Trên sân thượng Sài Gòn, nắng hắt từ tường bê tông làm tổ ong dú nóng quá 40°C, đàn suy yếu hoặc bỏ đi. Người nuôi cần che phủ thông minh: không quá k
Sân thượng Sài Gòn bóng quá dày từ tường nhà, cây quanh năm, hoặc che nắng không hợp lý khiến ong dú kiếm ăn kém, đàn suy yếu. Người nuôi cần nhận biế
Mùa nắng trên sân thượng Sài Gòn, ong dú dễ gặp tình trạng thiếu thức ăn vì hoa khan hiếm. Người nuôi cần nhận biết sớm dấu hiệu stress và bổ sung đún
Trại ong dú tại Sài Gòn, nuôi trong môi trường đô thị: sân thượng, ban công, sân sau nhà phố. Không gian chật, nhiều bê tông, nắng gắt hắt từ tường, ít cây xanh, nguồn hoa chủ yếu từ cây cảnh, hoa ban công và công viên. Thách thức riêng: nhiệt độ mặt sân thượng, gió lùa giữa các toà nhà, hàng xóm gần, và bán kính kiếm ăn hẹp trong đô thị.