Khi nào nên buông một đàn ong dú ở nhà phố Sài Gòn

Nuôi ong dú ở Sài Gòn, phần lớn người mới chỉ có một, hai thùng đặt ở ban công hay góc sân thượng. Vì ít nên mỗi đàn đều quý, và khi một đàn bắt đầu yếu đi thì phản xạ đầu tiên là cố bằng mọi giá. Nhưng ở phố, cố giữ một đàn đã hỏng có cái giá riêng: kiến kéo về cả dãy nhà, mùi mật lên men ngay cạnh cửa sổ hàng xóm, và một thùng gỗ ẩm mốc nằm chiếm chỗ suốt mùa mưa.

Bài này giúp người mới ở thành phố nhận ra lúc nào còn đáng cứu, lúc nào nên dừng, và dừng sao cho gọn trong một không gian chật, có nhiều người sống xung quanh.

Vì sao chuyện buông một đàn ở phố khác với ở vườn

Ở quê, một thùng ong yếu đặt dưới gốc cây cuối vườn có thể để đó vài tuần mà chẳng phiền ai. Ở nhà phố, mọi thứ sát nhau. Ban công cách phòng ngủ vài bước chân, sân thượng chung tường với nhà bên. Một đàn suy kiệt không còn đủ quân giữ cửa thì kiến đen, kiến vàng và ruồi giấm sẽ vào trước tiên, rồi từ thùng ong lan ra lan can, bậc cửa, chậu cây của hàng xóm.

Thêm nữa, sân thượng Sài Gòn mùa khô hấp nắng rất gắt. Đàn khoẻ còn tự quạt mát và giữ tổ; đàn yếu thì bọng mật dễ mềm, chảy, và tổ nhanh hỏng hơn hẳn. Mùa mưa thì ngược lại, nước tạt và ẩm đọng khiến thùng mốc nếu đàn không đủ sức giữ khô. Vì vậy người nuôi ở phố cần quyết định nhanh hơn, dứt khoát hơn người ở vườn.

Bốn dấu hiệu cho thấy đàn khó qua khỏi

1. Không thấy ong non qua hai, ba lần mở xem cách nhau một, hai tuần. Không có ấu trùng, không có bọng ong non mới xây, nghĩa là đàn đã lâu không có chúa đẻ.
2. Quân thưa thấy rõ: cửa tổ vắng vào buổi sáng nắng đẹp, lúc lẽ ra ong ra vào tấp nập nhất.
3. Kiến đã vào bên trong và đàn không còn đủ sức đẩy ra, chứ không chỉ bò quanh chân kệ.
4. Mùi chua lên men, mốc lan trên vách tổ, bọng mật vỡ chảy xuống đáy thùng.

Một dấu hiệu riêng lẻ chưa nói lên nhiều. Khi có từ hai dấu hiệu trở lên cùng lúc thì nên bắt đầu tính chuyện dừng, nhất là khi đã thử khắc phục mà một, hai tuần sau tình hình không khá lên.

Bảng so: còn cứu hay nên dừng

Chỉ có một thùng thì buông thế nào cho đỡ phí

Ở trại lớn, đàn yếu thường được ghép về một đàn khoẻ bên cạnh. Người nuôi ở phố hiếm khi có đàn thứ hai, nên có mấy hướng thực tế hơn:

• Hỏi lại nơi đã mua tổ giống. Trại nghiêm túc thường sẵn lòng xem giúp qua hình chụp, và nếu đàn còn chút quân thì có thể nhận về ghép.
• Nhờ người nuôi quen trong khu vực. Phần quân còn lại vẫn có ích cho một đàn đang cần thêm sức.
• Nếu đàn đã mốc hoặc kiến tràn, đừng mang đi ghép. Dọn bỏ là đúng, tránh đem vấn đề sang đàn lành của người khác.

Cách dọn ở nhà phố: làm vào chiều mát khi ong đã về tổ, chuẩn bị sẵn túi nilon dày và thau. Cho phần sáp, bọng mật hỏng vào túi buộc kín ngay, đừng để hở trên sàn. Lau thùng, lau kệ và khu vực xung quanh bằng nước ấm để xoá vệt mật — kiến tìm đến theo vết mật rất nhanh. Thùng gỗ còn tốt thì phơi nắng vài ngày trên sân thượng cho khô hẳn rồi cất.

Nên nói trước với nhà bên nếu ban công sát nhau. Một câu báo đơn giản là đang dọn thùng ong, có thể có ít kiến vài hôm, giúp giữ hoà khí hơn nhiều so với để họ tự phát hiện. Xem thêm các lưu ý về chuyện sống chung ở mục An toàn & hàng xóm.

Ghi lại nguyên nhân trước khi nuôi lại

Mất một đàn khi mới nuôi là chuyện nhiều người trải qua. Điều quan trọng là hiểu vì sao để lần sau tránh. Ở phố, nguyên nhân hay gặp gồm:

• Đặt thùng chỗ nắng chiều rọi thẳng, tường sau lưng hắt nhiệt.
• Không chặn kiến từ đầu, đến khi phát hiện thì kiến đã thành đường.
• Thùng sát mép lan can, mưa tạt vào cửa tổ suốt mùa mưa.
• Mở tổ quá thường xuyên vì tò mò, làm đàn mất sức.
• Quanh nhà ít cây có hoa, đàn phải bay xa kiếm ăn.

Ghi ngắn gọn vào một cuốn sổ hoặc ghi chú điện thoại: ngày nhận tổ, chỗ đặt, những lần mở xem, thời điểm thấy dấu hiệu lạ. Lần nuôi sau sẽ có cái để đối chiếu. Mục Ban công & nhà phố có nhiều bài về chỗ đặt thùng cho đúng.

Bắt đầu lại: chọn đàn khoẻ và nơi có thể hỏi lại

Sau một lần mất đàn, nhiều người muốn nuôi lại nhưng ngại. Kinh nghiệm cho thấy lần thứ hai thường suôn sẻ hơn hẳn, vì đã biết chỗ nào trong nhà hợp, chỗ nào không. Điều nên chú ý là chọn một tổ giống khoẻ, được tách đúng cách từ đàn nuôi chứ không phải tổ bắt ngoài rừng, và mua ở nơi có thể hỏi lại khi gặp chuyện.

Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi, kèm hướng dẫn đặt thùng cho người ở phố; trại cũng có mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú nếu cần quà cho gia đình. Xem các dòng hàng tại ongquy.com. Nếu chỉ cần trao đổi, mua bán tổ với người nuôi khác gần nhà, có thể ghé chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp