Nuôi ong dú trong phố: khi nào cần cho ăn bổ sung

Người mới nuôi ong dú ở Sài Gòn hay lo một chuyện: quanh nhà toàn bê tông, mái tôn, vài chậu kiểng lèo tèo, vậy ong lấy gì mà ăn, có phải ngày nào cũng pha nước đường đặt ra ban công? Câu trả lời ngắn là không. Ong dú bay đi kiếm ăn trong bán kính vài trăm mét, và trong bán kính đó ở phố có nhiều thứ hơn mình nghĩ: cây me, cây bàng, hoa giấy, sứ, dừa cảnh, rau thơm trồng thùng xốp, hàng điệp ven đường, vườn sau nhà hàng xóm.

Cái khác của nuôi trong phố không nằm ở chỗ thiếu hoa, mà nằm ở chỗ khó nhìn ra lúc nào đàn thật sự đói. Bài này giúp người mới phân biệt hai chuyện đó, và chỉ cách cho ăn khi bắt buộc mà không làm phiền cả dãy nhà.

Vì sao người nuôi trong phố hay cho ăn quá tay

Ở quê, người nuôi đứng giữa vườn là thấy ong bay ra bay vào hàng chục cây. Ở phố, thùng ong đặt trên lan can, mình chỉ thấy cửa tổ và một khoảng trời. Không thấy ong đi đâu nên dễ nghĩ ong không có gì ăn. Thêm nữa, ban công nhà phố thường hẹp, nắng chiều hắt vào, mình thấy ong đứng quạt ở cửa tổ lại tưởng là ong đói, trong khi đó là đàn đang làm mát tổ.

Một lý do nữa là tâm lý thương đàn. Mua tổ về, đặt lên kệ, ngày nào cũng ngó, thấy ong bay thưa một buổi là lo. Nhưng ong dú vốn bay thưa hơn ong mật nhiều, buổi trưa nắng gắt hay chiều mưa thì gần như không ra. Nhìn một buổi mà kết luận là chưa đủ.

Dấu hiệu nào mới là đói thật

Đừng nhìn cửa tổ. Hãy nhìn bên trong thùng và nhìn trong nhiều ngày liền. Ba dấu hiệu dưới đây, gặp một cái là phải để ý, gặp hai cái là nên ra tay:

1. Bầu mật cạn. Mở nắp thấy các bầu mật ở rìa tổ xẹp, rỗng, không còn bầu nào căng mọng.
2. Ong thợ lôi ấu trùng, nhộng ra ngoài. Sáng ra thấy xác non trắng rơi trước cửa tổ hoặc dưới chân kệ. Đàn đang tự bớt miệng ăn.
3. Quân giảm nhanh trong hai ba tuần mà không thấy kiến, không thấy ruồi lính đen hay mùi chua lạ trong thùng.

Còn ong ra vào thưa sau một trận mưa dầm vài ngày, hoặc những tuần nóng gắt cuối mùa khô, thì thường đàn chỉ đang chờ. Theo dõi tiếp vài ngày, khi trời đẹp trở lại mà ong vẫn không về phấn thì mới tính.

Thời điểm ở Sài Gòn hay phải để ý

Cho ăn ở ban công, sân thượng thế nào cho gọn

Nhà phố có hàng xóm sát vách, nên điều quan trọng nhất là đừng để đồ ngọt hở ra ngoài trời. Cách làm gọn cho người mới:

• Thức ăn: tốt nhất là chính mật ong dú của đàn hoặc mật ong dú sạch pha loãng với nước đun sôi để nguội. Không có thì dùng nước đường trắng pha loãng, pha vừa đủ dùng trong ngày.
• Chỗ đặt: đặt trong thùng, ở ngăn trống sát tổ, hoặc ngay cửa tổ. Không đặt đĩa chung giữa sân thượng.
• Dụng cụ: nắp chai nhỏ hoặc khay nông, bỏ vài cọng rơm hoặc mảnh gỗ cho ong đậu, tránh ong chết đuối.
• Giờ giấc: chiều mát, khi nắng đã xuống. Sáng hôm sau dọn hết phần thừa.
• Lượng: ít, vừa vài ngày. Nhìn thấy ong mang phấn vàng về chân là dừng.

Thêm một lưu ý riêng cho nhà phố: nếu khu bạn có nhà nuôi ong mật, đĩa nước đường hở sẽ hút ong mật tới rất nhanh. Ong mật có ngòi, có thể làm hàng xóm khó chịu, lại có thể quấy đàn ong dú của mình. Xem thêm các mẹo giữ hoà khí trong mục An toàn & hàng xóm.

Đừng để ong quen ăn sẵn

Cho ăn kéo dài thì đàn lười đi kiếm, quen mùi ngọt ngay tại chỗ, bầu mật sau đó chứa phần lớn là thứ mình đổ vào chứ không phải mật hoa. Mật lấy từ đàn đang được cho ăn thì không nên coi là mật ong dú đúng nghĩa, càng không nên đem tặng hay bán.

Nếu năm nào tới mùa khô cũng phải cho ăn, vấn đề nằm ở chỗ đặt thùng chứ không ở đàn. Lúc đó nên trồng thêm cây có hoa quanh nhà: hoa mười giờ, cúc, rau húng, tía tô để trổ bông, ớt, chanh, khế trồng chậu. Danh sách cây hợp nhà phố có ở mục Cây trồng cho ong đô thị.

Khi nào nên nhờ người có nghề xem giúp

Người mới nuôi một hai thùng trên ban công thường không có ai bên cạnh để hỏi. Nếu đàn yếu dần mà bạn không chắc là đói hay bệnh, hoặc bạn muốn bắt đầu với một tổ giống khoẻ để đỡ lo, có thể hỏi trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có tổ giống đã quen thuần, có mật ong dú dùng được khi cần cứu đàn lúc ngặt, và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật nếu bạn muốn chia sẻ thành quả nuôi ong với người thân. Ai muốn tận mắt xem cách mở thùng, nhìn bầu mật, phân biệt đói hay không thì có thể đăng ký tham quan học thực hành tại trại trước khi tự làm ở nhà.

Câu hỏi thường gặp