Tổ ong dú mới lên sân thượng Sài Gòn: 14 ngày đầu

Tổ ong dú về tới nhà phố Sài Gòn thường là buổi sáng, sau một chặng xe máy hoặc xe tải xuyên qua kẹt xe. Lúc ôm thùng leo lên sân thượng, người mới hay lo nhất là ong có bay đi mất không. Thực tế ong dú ít khi bỏ tổ; cái làm hỏng đàn trên sân thượng thành phố là sức nóng của sàn bê tông, kiến trong tường nhà và sự tò mò của chính chủ nhà.

Bài này đi theo đúng trình tự mười bốn ngày đầu, nhưng soi qua con mắt người ở phố: mái tôn, bồn nước inox, máy lạnh cục nóng, chậu kiểng và nhà hàng xóm sát vách.

Trước khi tổ về: dò sân thượng một lượt

Sân thượng nhà phố có những điểm nóng mà người ở lâu cũng không để ý. Buổi trưa, áp bàn tay xuống sàn bê tông, xuống nắp bồn nước và lên vách tường hướng tây sẽ thấy ngay chỗ nào hấp nhiệt. Thùng ong dú nhỏ, vách gỗ mỏng, đặt sát những chỗ đó vài tiếng là trong tổ nóng lên rất nhanh.

Nếu sân thượng nhà anh chị trống trơn, chưa có cây, có thể xem thêm mục Cây trồng cho ong đô thị để chuẩn bị vài chậu hoa từ bây giờ. Hai tuần đầu đàn chưa cần nhiều, nhưng về lâu dài nguồn hoa quanh nhà quyết định đàn có lên được hay không.

Ngày đầu: đặt một lần cho xong

Tổ về là đặt ngay vào chỗ đã chọn, không để tạm ở cầu thang hay phòng khách rồi tối mới mang lên. Lý do đơn giản: ong dú ghi nhớ vị trí tổ theo cảnh vật xung quanh. Lần ra bay đầu tiên ở đâu thì chúng coi đó là nhà. Hôm sau dời đi vài mét là một phần ong thợ quay về chỗ cũ, lượn lờ rồi chết ngoài trời.

1. Kê giá chắc, chân giá đặt trong bát nước hoặc quấn vật chống kiến bò lên.
2. Đặt thùng nằm ngang, cửa tổ quay về hướng có khoảng trống phía trước, không hướng thẳng vào tường.
3. Gỡ miếng chặn cửa tổ ngay sau khi đặt. Trên đường xe chạy, tổ đã bí hơi, đàn cần ra để thông gió và định vị.
4. Lùi ra xa, để ong tự bay chào. Cảnh ong lượn thành vòng trước cửa ngày đầu là bình thường.

Ngày hai đến ngày bảy: nhìn cửa tổ, không nhìn bên trong

Người ở phố hay có thói quen quay điện thoại cận cảnh, gõ nhẹ vào thùng để xem ong ra. Tuần đầu đàn đang sắp xếp lại sau chuyến đi, mỗi lần bị khua động là ong lính dồn ra cửa, ong thợ ngưng đi làm. Muốn quan sát thì đứng lệch sang một bên, cách hơn một sải tay, nhìn vào khung giờ sáng sớm và xế chiều.

Những điều nên thấy

• Ong bay thẳng ra xa chứ không chỉ quanh quẩn trước cửa.
• Một vài con về có cục phấn vàng hoặc cam ở chân sau.
• Miệng ống cửa tổ có ong canh, khi có kiến hay ruồi lạ tới gần thì chúng đuổi.

Những điều cần để ý

• Nhiều ong bò dưới chân thùng, không bay lên được.
• Kiến thành hàng bò lên giá, dù chỉ vài con.
• Mùi chua lạ, nhựa chảy ra quanh khe thùng sau một trưa nắng gắt.

Gặp các dấu hiệu cần để ý thì chụp ảnh, quay đoạn ngắn cửa tổ và nhắn ngay cho người bán trong ngày. Để qua vài hôm thì khó biết lỗi do vận chuyển hay do chỗ đặt.

Tuần thứ hai: chống mưa chiều và giữ hòa khí với hàng xóm

Mùa mưa ở Sài Gòn thường đổ một trận lớn vào cuối buổi chiều, kèm gió giật. Thùng ong đặt trên sân thượng không có tường chắn sẽ hứng nước tạt ngang. Mái che nên rộng hơn thùng mỗi bên một khoảng, nghiêng ra sau để nước không chảy về phía cửa tổ. Cột thùng vào giá bằng dây để gió không xô lệch.

Chuyện hàng xóm cũng nên tính từ tuần này. Ong dú không có ngòi đốt, nhưng người chưa biết thấy ong bay qua ban công nhà mình thì dễ hốt hoảng, có khi xịt thuốc côn trùng. Nói trước một câu, cho họ xem tận mắt con ong nhỏ cỡ hạt gạo, thường là xong chuyện. Mục An toàn & hàng xóm có thêm vài cách xử lý khi nhà bên phàn nàn.

Tới cuối tuần thứ hai, nếu thấy ong ra vào đều, mang phấn về, thì đàn đã nhận chỗ. Lúc này mới có thể hé nắp nhìn nhanh một lần, không cạy, không tách, không lấy mật.

Ba thói quen của người ở phố nên bỏ

• Mở thùng khoe khách. Tuần đầu tuyệt đối không, kể cả bạn bè ghé chơi.
• Pha nước đường đặt cạnh tổ. Đàn có sẵn dự trữ; nước đường trên sân thượng chỉ gọi kiến và ong mật ngoài đường tới cướp.
• Dời tổ theo cảm tính. Thấy chỗ hơi nắng thì làm thêm tấm che, đừng nhấc cả thùng đi chỗ khác.

Cần tổ giống hay muốn xem tận mắt trước khi nuôi?

Nhiều người ở thành phố bắt đầu bằng một tổ để thử. Nếu chưa có tổ, trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống đã ổn định, mật ong dú và vài món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật — xem tại ongquy.com. Còn nếu muốn tận tay mở thùng, nhìn cấu trúc tổ trước khi mang về sân thượng, có thể đăng ký buổi học thực hành ở tour tham quan trại. Một buổi nhìn tận mắt giúp tuần đầu ở nhà đỡ hồi hộp hơn nhiều.

Câu hỏi thường gặp