Cướp mật ong dú trên sân thượng Sài Gòn: nhận biết, xử lý

Trên sân thượng nhà phố Sài Gòn, chỗ đặt thùng ong thường chỉ gói trong vài mét vuông giữa bồn nước, giàn phơi và mấy chậu kiểng. Người nuôi hay xếp ba bốn thùng sát vách cho gọn, cửa tổ cùng quay một hướng nắng sáng. Cách xếp đó tiện cho người, nhưng lại mở đường cho chuyện đàn mạnh sang lấy mật của đàn yếu nằm ngay bên cạnh.

Ong dú không có ngòi đốt và ít hung hăng, nhưng khi ngoài trời thiếu hoa mà ngay bên cạnh có một tổ thơm mùi mật, chúng vẫn kéo sang. Bài này nói cách nhận ra sớm và cách sắp xếp lại sân thượng để chuyện đó khó xảy ra.

Vì sao sân thượng dễ sinh chuyện hơn vườn quê

Ở vườn, mỗi thùng có thể cách nhau vài mét, dưới tán cây khác nhau, nên ong mỗi đàn nhớ đường về tổ mình khá chắc. Trên sân thượng, các thùng đứng thành hàng trên cùng một kệ sắt, cùng màu, cùng độ cao. Ong thợ trẻ mới ra bay có thể đáp nhầm cửa bên cạnh. Phần lớn sẽ bị ong gác chặn, nhưng chỉ cần đàn bên cạnh yếu, ít ong gác, là nhóm ong lạ lọt vào được, mang mật về, rồi rủ thêm.

Thêm một điểm riêng của phố: nguồn hoa quanh nhà phụ thuộc gần hết vào cây kiểng, giàn hoa giấy, vài cây ăn trái lẻ trong hẻm. Vào khoảng tháng 2 đến tháng 4, nắng gắt, nhiều nhà ít tưới, hoa thưa hẳn. Đàn mạnh có nhiều ong đi làm mà không có gì để lấy, nên một tổ yếu ngay bên cạnh trở thành mục tiêu dễ nhất.

Nhận ra sớm khi đứng trên sân thượng

Lợi thế của nuôi trên sân thượng là người nuôi đi ngang thùng ong mỗi ngày khi phơi đồ, tưới cây. Chỉ cần để ý vài điểm:

• Miệng ống nhựa bị tranh chấp: từng cặp ong vật nhau, lăn khỏi miệng ống rồi rơi xuống.
• Xác ong trên sàn: nền gạch sân thượng sáng màu nên thấy rất rõ một vệt xác ong ngay dưới một thùng, trong khi các thùng khác sạch.
• Tổ yếu bỗng nhộn nhịp: thùng vốn ít ong nay ra vào dồn dập vào giữa trưa, ong bay vào bụng lép, bay ra bụng căng.
• Ong bay lượn quanh khe nắp: ong lạ dò tìm lối vào phụ ở chỗ nắp thùng hở, mép keo bị nứt.

Đừng nhầm với cảnh ong non bay chơi nắng: buổi trưa, nhiều con lơ lửng trước cửa, mặt quay vào tổ, bay êm và không con nào túm nhau. Cảnh đó vô hại.

Sắp xếp lại các thùng trên kệ

Không cần chuyển ong xuống đất hay mang đi nơi khác. Chỉ cần làm cho mỗi đàn có lối vào riêng, dễ nhận.

Một tấm ván, một chậu kiểng cao hay một mảng lưới che nắng đặt giữa hai thùng cũng đủ làm ong phải vòng đường, đàn mạnh khó nhìn thấy cửa của đàn yếu. Cách này còn giúp thùng bớt hứng nắng chiều, việc rất cần ở mái bê tông.

Khi đang bị cướp thì làm gì

1. Dùng khăn ẩm lau sạch mọi vệt mật quanh thùng và trên kệ. Không xịt thuốc, không dùng dầu hôi hay nước rửa chén có mùi nồng.
2. Thu nhỏ miệng ống của đàn bị cướp chỉ còn vừa một hai con ong chui qua, bằng một nhúm sáp hoặc keo ong cũ.
3. Che phía trước cửa tổ đó bằng một nhánh lá hoặc tấm lưới thưa, để ong lạ phải đổi hướng.
4. Nếu sau hai ngày vẫn còn đánh nhau, chuyển đàn yếu sang một góc khác của sân thượng, hoặc gửi tạm qua nhà người quen.
5. Đàn đã bị lấy gần cạn dự trữ thì để yên, không mở thùng, theo dõi thêm một tuần.

Thói quen thu mật trên sân thượng

Hầu hết vụ cướp mật ở nhà phố bắt đầu từ chính ngày người nuôi lấy mật. Bầu mật bị cắt chảy xuống kệ, khay đựng để ngoài trời trong lúc đi lấy hũ, giọt mật dính trên lan can. Ong các đàn khác ngửi thấy chỉ trong ít phút.

Nên tách mật trong nhà, đóng cửa, rồi mới mang thùng ra lại chỗ cũ. Lấy mật vào sáng sớm khi đàn còn chưa ra làm nhiều. Lau kệ ngay, đậy kín khay, rửa dụng cụ bằng nước rồi phơi trong phòng. Mật ong dú nhiều nước, chua thanh, nên cất ngăn mát tủ lạnh, đừng để hũ mở nắp trên sân thượng. Xem thêm cách bố trí trong mục Nuôi trên sân thượng và chuyện giữ hòa khí trong mục An toàn & hàng xóm.

Bổ sung đàn khi sân thượng còn thiếu

Đàn yếu là đối tượng bị nhắm tới, nên giữ ít đàn mà mạnh thì tốt hơn nhiều đàn mà lẹt đẹt. Nếu muốn có thêm tổ khỏe để nuôi trong phố hoặc muốn biết mật ong dú nuôi đúng cách có vị ra sao trước khi tự làm, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng, nơi có tổ ong dú giống, mật, hộp quà mật và son dưỡng làm từ sáp ong dú. Người muốn trao đổi tổ, mật với các nhà nuôi khác trong thành phố có thể vào chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp