Che mưa che nắng thùng ong dú trên sân thượng Sài Gòn

Ngoài vườn quê, cái nóng chủ yếu đến từ trên trời xuống. Trên sân thượng nhà phố Sài Gòn thì khác: nóng đến từ cả bốn phía. Nắng rọi xuống nắp thùng, sàn bê tông hấp nhiệt rồi tỏa ngược lên đáy, tường nhà bên cạnh hắt sáng sang hông. Tới bốn năm giờ chiều, khi nắng đã dịu, sàn vẫn còn ấm như mặt chảo. Một thùng ong dú đặt trần trên nền đó thì đàn phải dồn sức quạt gió suốt buổi chiều thay vì đi lấy phấn, lấy mật.

Còn mùa mưa thì sân thượng hứng trọn những trận giông chiều: mây đen kéo tới nhanh, gió giật mạnh trước khi mưa, nước tạt ngang chứ không rơi thẳng. Một tấm che làm cho có, buộc lỏng lẻo, có thể bị gió nhấc bay xuống đường. Bài này đi thẳng vào những chuyện riêng của sân thượng mà người nuôi ở phố hay bỏ sót.

Ba nguồn nhiệt trên sân thượng mà ngoài vườn không có

Người mới hay chỉ nghĩ tới mái che phía trên. Trên sân thượng, cần nhìn đủ ba hướng:

1. Từ trên xuống: nắng trực tiếp lên nắp thùng, nhất là từ khoảng trưa đến chiều.
2. Từ dưới lên: sàn bê tông, gạch tàu hay mái tôn bên dưới tích nhiệt cả ngày rồi tỏa ra tới tối. Đây là nguồn nóng hay bị quên nhất.
3. Từ bên hông: tường sơn sáng, kính, mái tôn nhà kế bên phản nắng sang. Thùng đặt sát chân tường hướng tây thường nóng hơn hẳn thùng đặt giữa sân.

Muốn biết chỗ nào trên sân thượng nhà mình mát nhất, cách đơn giản là đi một vòng lúc ba giờ chiều, áp lòng bàn tay lên sàn và lên tường ở từng góc. Chỗ nào tay chịu được lâu nhất, chỗ đó hợp đặt thùng.

Kê thùng trước, làm mái sau

Trên sân thượng, cái giá đỡ quan trọng không kém cái mái. Thùng đặt thẳng xuống sàn thì dù che kín phía trên, đáy thùng vẫn nóng.

• Kê thùng lên giá cao chừng ngang đầu gối trở lên, để có khoảng không khí lưu thông dưới đáy.
• Dưới chân giá có thể lót một tấm gỗ hoặc tấm xốp cách nhiệt, ngăn bớt hơi nóng từ sàn.
• Chân giá đặt vào chén nước có pha chút dầu ăn hoặc bôi mỡ để chặn kiến bò lên, việc này ở sân thượng cũng cần như ngoài vườn.
• Không đặt giá sát lan can phía ngoài: vừa nắng gắt, vừa hứng gió lùa mạnh, và nếu đổ thì rơi ra ngoài.

Chọn vật liệu mái cho nhà phố

Sân thượng có giới hạn riêng: không muốn quá nặng, không muốn tiếng ồn khi mưa làm phiền nhà bên, và phải chịu được gió.

Một mẹo phổ biến ở sân thượng là căng thêm một lớp lưới che nắng phía trên cả khu đặt thùng, rồi mỗi thùng vẫn có mái riêng chống mưa. Hai lớp này làm mát rõ rệt mà không tốn diện tích.

Đặt mái cho đúng: hở, rộng, nghiêng, chắc

Hở

Để một khoảng trống giữa mái và nắp thùng, đủ cho gió lùa qua. Mái úp sát thì nhiệt từ mái truyền thẳng xuống nắp.

Rộng

Mái nhô ra khỏi thùng mỗi bên một đoạn, nhất là phía cửa tổ, vì mưa giông ở sân thượng thường tạt ngang theo gió.

Nghiêng

Cho nước chảy về phía sau thùng. Trên sân thượng còn phải nhìn xem nước chảy đi đâu tiếp: đừng để nó đổ thành dòng xuống ban công nhà hàng xóm hay ra lối đi chung, dễ sinh chuyện.

Chắc

Đây là điểm sân thượng khác hẳn ngoài vườn. Trước mỗi mùa mưa nên kiểm lại vít, dây buộc. Mái nên bắt cố định vào giá đỡ chứ không đặt rời trên nắp thùng; như vậy khi cần mở thùng kiểm tra cũng không phải nhấc mái, và gió giật không lật được.

Những chuyện về gió, nước chảy và vị trí sao cho không làm phiền nhà bên, xem thêm ở chuyên mục An toàn & hàng xóm.

Theo dõi đàn sau khi làm mái

Làm mái xong, quan sát cửa tổ vài buổi chiều. Dấu hiệu đàn đang dễ chịu hơn: ong ra vào đều, không còn cảnh nhiều con đứng tụ ở miệng ống như đang quạt gió. Nếu chiều vẫn thấy cửa tổ đông con đứng yên, hãy kiểm lại sàn bên dưới và tường bên hông trước khi nghĩ tới chuyện đổi mái. Người mới ở phố có thể đọc thêm các bài nền ở Người mới ở thành phố.

Khi muốn có đàn khỏe ngay từ đầu

Mái che giúp đàn bớt khổ, nhưng không cứu được một đàn vốn yếu. Ở phố, nguồn hoa ít hơn ngoài quê, nên đàn mua về cần đủ quân, đủ mật dự trữ để chịu được những tuần đầu thích nghi. Nhiều người nuôi sân thượng chọn lấy tổ giống từ trại có nghề như trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, nơi cũng có mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng làm từ sáp ong dú cho ai chưa sẵn sàng tự nuôi. Muốn tận mắt xem thùng đặt thế nào, mái che ra sao trước khi làm ở nhà, có thể đăng ký tour tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp