Bao lâu nên mở thùng ong dú khi nuôi ở Sài Gòn

Người mới nuôi ong dú ở Sài Gòn thường có chung một thói quen: đi làm về, việc đầu tiên là ra ban công nhấc nắp thùng xem «ong còn không». Thùng nằm ngay cạnh cửa sổ, mở lúc nào cũng tiện, nên mở nhiều. Chính sự tiện tay đó lại là thứ làm đàn ong trong phố yếu đi nhanh hơn ở vườn quê.

Bài này trả lời thẳng câu hỏi bao lâu nên mở thùng, nhưng tính theo nhịp sống của người đi làm văn phòng, ở nhà phố hay căn hộ có ban công, với cái nắng hầm trên sân thượng và những cơn mưa chiều ào ạt của Sài Gòn.

Vì sao ong trong phố chịu mở thùng kém hơn ong ở vườn

Ong dú không có ngòi đốt, nên người mới không sợ khi mở thùng. Nhưng không bị đốt không có nghĩa là đàn không bị tổn hại. Mỗi lần nắp thùng nhấc lên, lớp keo và sáp mà ong trám quanh khe bị xé ra, mấy bình mật bình phấn sát nắp có thể bị vỡ, mùi mật bốc ra ngoài.

Ở vườn quê, đàn có nguồn hoa rộng để bù lại nhanh. Trong phố, nguồn hoa mỏng hơn: vài chậu hoa ban công, hàng cây dọc đường, công viên cách vài trăm mét. Đàn phải tiết kiệm từng chút sáp và nhựa cây. Một lần mở thùng không cần thiết là một lần đàn phải bỏ công đi gom vật liệu sửa nhà thay vì đi lấy mật.

Thêm nữa, khu dân cư có nhiều kiến hơn người ta nghĩ, cộng thêm ruồi nhỏ bu quanh thùng rác, chậu cây ẩm. Mùi mật rò ra sau mỗi lần mở là lời mời rất rõ ràng.

Lịch xem tổ hợp với người đi làm

Không ai ở thành phố có thời gian ngồi canh thùng ong. Lịch dưới đây được chia theo đúng nhịp tuần của người đi làm, gọn mà vẫn đủ nắm tình hình.

Ghi lại mỗi lần mở vào điện thoại: ngày, trời, đàn ra vào nhiều hay ít, có gì lạ. Sau vài tháng sẽ thấy đàn của mình lên xuống theo mùa ra sao, và tự nhiên sẽ bớt muốn mở.

Một phút trước giờ đi làm: đọc cửa tổ thay cho mở nắp

Cửa tổ ong dú là một ống nhỏ bằng sáp và nhựa cây. Đứng cách một bước, nhìn chừng một phút, có thể biết được:

• Lượt ong ra vào: sáng sớm đã có ong bay ra là đàn bình thường. Cửa im lìm suốt buổi sáng trời đẹp là chuyện cần để ý.
• Ong mang phấn về: chân ong dính cục phấn vàng, cam là đàn đang nuôi con.
• Ống cửa: ống mới đắp dài ra, mép còn mềm là đàn đang có sức.
• Dưới chân thùng: vài xác ong là bình thường, xác nhiều thành đống là bất thường.
• Ong gác cửa: có vài con đứng canh miệng ống là dấu hiệu tốt.

Với người ở chung cư hay nhà phố, cách này còn có lợi là không làm mùi mật lan ra hành lang, không làm hàng xóm thắc mắc. Muốn biết thêm cách sắp chỗ đặt thùng cho yên chuyện với nhà bên cạnh, xem mục An toàn & hàng xóm.

Khi nào người ở phố buộc phải mở

1. Sau trận mưa chiều lớn kèm gió: thùng trên sân thượng dễ bị nước hắt vào khe. Mở nhanh để xem đáy có đọng nước, mốc không.
2. Sau những ngày nắng hầm: sân thượng mái tôn, tường gạch hấp nhiệt có thể làm sáp mềm, bình mật chảy. Thấy mật rỉ ra ngoài thùng là phải mở.
3. Cửa tổ vắng hẳn vài ngày liền dù trời đẹp.
4. Có dây kiến bò vào thùng hoặc có ruồi nhỏ bu đông quanh khe.
5. Chuẩn bị chuyển thùng sang chỗ khác vì nhà sửa, hàng xóm khó chịu.

Ngoài mấy trường hợp này, cứ để đàn yên.

Mở thùng trong phố cho gọn: năm phút là xong

Chuẩn bị trước khi nhấc nắp: một miếng băng keo giấy hoặc sáp để trám lại khe, một cái khăn khô, điện thoại để chụp. Làm vào sáng sớm cuối tuần, khoảng 7–9 giờ, khi trời chưa nóng và ong đã ra đồng.

• Nhấc nắp từ từ, không gõ, không lắc thùng.
• Chụp vài tấm ảnh rồi đóng lại, xem ảnh sau. Đừng đứng soi lâu.
• Không chọc, không đẩy bình mật, không rút cụm ấu trùng ra xem.
• Thấy bình vỡ, mật chảy thì lau sạch phần mật dính ngoài thùng, trám kín khe, rồi để đàn tự dọn bên trong.
• Đóng nắp và trám khe lại ngay, đừng để mở trong lúc đi lấy đồ.

Người mới hay muốn «thử xem chúa đâu». Ong dú có chúa nhưng tìm chúa là việc làm đàn xáo trộn nhất. Nếu cửa tổ đông, ong mang phấn đều, thì đàn đang có chúa đẻ tốt, không cần tìm. Đọc thêm những ghi chép khác cho người mới trong mục Người mới ở thành phố.

Bắt đầu với một tổ khoẻ thì đỡ phải lo, đỡ phải mở

Phần lớn người mới ở phố mở thùng nhiều vì không chắc đàn mình có khoẻ không. Một tổ giống có đàn đông, đã quen di chuyển và đã ổn định trong thùng sẽ giúp bớt hẳn nỗi lo đó ngay từ đầu. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, tiện cho người muốn vừa nuôi thử vừa có quà biếu. Muốn tận mắt xem người nuôi lâu năm mở thùng nhẹ tay thế nào trước khi tự làm ở ban công nhà mình, có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp